Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda etiketlerinde tüketiciyi yanıltabilecek ifadelerin önüne geçmek amacıyla Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu'nda değişikliğe gitti. Yeni düzenlemelerle peynir, çikolata, margarin, bitkisel ürünler ve içeceklerin ambalajlarında kullanılan ifadelerden görsellere kadar birçok alanda yeni kurallar uygulanacak. Üreticilere uyum sağlamaları için tanınan sürenin ise 31 Aralık 2026'da sona ermesi öngörülüyor.
Gıda mühendisi Tuğba Parıltı'nın aktardığı düzenlemeler, tüketicilerin satın aldıkları ürünün gerçek niteliğini ambalajın ön yüzünden daha kolay anlayabilmesini hedefliyor. Ürün adı, aroma bilgisi ve belirli uyarıların görünür biçimde sunulmasıyla yanıltıcı pazarlama ifadelerinin sınırlandırılması amaçlanıyor.
Gıda Etiketlerinde Son Tarih 31 Aralık
Türk Gıda Kodeksi kapsamında güncellenen etiketleme kılavuzu, gıda üreticilerinin ambalaj tasarımlarını ve ürün tanımlarını yeniden gözden geçirmesini gerektiriyor. Mevcut ambalajların ve etiketlerin yeni kurallara uygun hale getirilmesi için üreticilere 31 Aralık 2026'ya kadar geçiş süresi tanındığı belirtiliyor.
Düzenlemenin temel hedefi, ambalaj üzerindeki ifadeler ile ürünün gerçek içeriği arasında uyum sağlamak. Böylece tüketicilerin ürün seçerken yalnızca marka ve reklam mesajlarına değil, ürünün niteliğini açıklayan bilgilere de kolayca ulaşabilmesi hedefleniyor.
Ürün Adı Ambalajın Ön Yüzünde Olacak
Yeni kurallarla birlikte gıdanın resmi adı, resmi bir adı bulunmadığında ise alışılagelen veya tanımlayıcı adı ambalajın temel görüş alanında yer alacak. Böylece ürünün gerçek niteliğinin arka etiketteki küçük yazılar arasında kalmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Tüketiciler, ürünün adını ve temel özelliklerini ambalajı ilk gördüklerinde anlayabilecek. Bu uygulama, özellikle benzer ambalajlarla satışa sunulan ve isimleri nedeniyle birbirine karıştırılabilen gıda ürünleri açısından önem taşıyor.
Tost Peynirinde Eritme Peyniri İfadesi
Peynir ürünlerinde kullanılan adlandırmalar da düzenlemenin öne çıkan başlıkları arasında yer alıyor. Tost peyniri, krem peynir, kahvaltılık peynir veya pidelik peynir gibi isimlerle satılan ürünlerde, ürünün resmi niteliğinin açık biçimde belirtilmesi gerekiyor.
Eritme peyniri kategorisindeki ürünlerin bu özelliğinin ambalajın temel görüş alanında görünür olması, tüketicilerin geleneksel peynir çeşitleriyle eritme peynirlerini ayırt edebilmesini kolaylaştırmayı amaçlıyor.
Kokolin Ürünlerinde Çikolata İfadesi
Çikolata benzeri ürünlerde kullanılan tanımlar da yeni kurallarla sınırlandırılıyor. Gerçek çikolata niteliğini taşımayan kokolin ve benzeri ürünlerde, tüketicide ürünün gerçek çikolata olduğu izlenimini oluşturabilecek ifadelerin kullanımı kısıtlanıyor.
Üründe çikolata aroması bulunması halinde, bunun ambalaj üzerinde açıkça belirtilmesi gerekiyor. Böylece ürünün gerçek içeriğiyle pazarlama mesajı arasındaki farkın tüketici tarafından daha kolay anlaşılması hedefleniyor.
Margarinde Tereyağı Vurgusu Sınırlandırılıyor
Bitkisel yağ bazlı margarinlerde tereyağıyla benzerlik kuran ifadeler de düzenlemenin kapsamına giriyor. “Tereyağı lezzeti” ve “tereyağı tadında” gibi tanımların kullanımına yönelik kısıtlamalarla bitkisel ürünlerin hayvansal tereyağıyla karıştırılmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Bu yaklaşım, ürünün hangi hammaddelerden üretildiğinin tüketici tarafından daha net anlaşılmasını hedefliyor.
Bitkisel Ürünlerde Krema Tanımı
Hayvansal süt yağı içermeyen bitkisel ürünlerin adlandırılmasına ilişkin kurallar da netleştiriliyor. Bitkisel içerikli ürünlerde “krema” ifadesinin kullanımı sınırlandırılırken, ürünün niteliğini açıklayan tanımlayıcı adların tercih edilmesi öngörülüyor.
Kakaolu fındık kreması ve fıstık kreması gibi yerleşik ürün adlarının ise düzenlemede ayrı değerlendirildiği belirtiliyor.
Işınlanmış Gıdalarda Uyarı Görünür Olacak
Gıdalarda uygulanan ışınlama işleminin tüketici tarafından anlaşılabilmesi için ambalaj üzerinde bilgilendirme yapılması gerekiyor. Işınlama işlemine tabi tutulan ürünlerde ilgili sembolün ve “ışınlanmıştır” ifadesinin görünür şekilde yer alması öngörülüyor.
Bu uygulamayla tüketicilerin satın aldıkları gıdaların hangi işlemlerden geçtiğine ilişkin bilgilere daha kolay ulaşması amaçlanıyor.
Tatlandırıcı ve Alkol Uyarıları Öne Çıkacak
Tatlandırıcı içeren ürünlerde gerekli beyanların, alkol içeren ürünlerde ise ilgili uyarıların ambalajın temel görüş alanında yer alması gündemdeki düzenlemeler arasında bulunuyor.
Bu bilgilerin görünür hale getirilmesi, tüketicilerin kendi tercihleri ve hassasiyetleri doğrultusunda daha bilinçli ürün seçimi yapmasına yardımcı olmayı hedefliyor.
“En İyi” ve “Süper” Gibi İfadeler
Gıda ambalajlarında kullanılan üstünlük bildiren pazarlama ifadeleri de yeni kurallarla sınırlandırılıyor. “En iyi”, “en kaliteli”, “süper” ve benzeri ifadelerin yanıltıcı biçimde kullanılmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Üreticilerin ürünlerini tanımlarken kanıtlanabilir özellikleri esas alması ve tüketicide ürünün mutlak biçimde üstün olduğu algısını oluşturabilecek ifadelerden kaçınması bekleniyor.
Çocuklara Yönelik Ambalajlara Yeni Kurallar
Çocuklara yönelik şekerleme ürünlerinin ambalaj tasarımlarında da bazı sınırlamalar getirildiği belirtiliyor. Kafatası, klozet veya ateşli silah biçimindeki ambalajların kullanımına yönelik kısıtlamalarla çocukların gelişimini olumsuz etkileyebilecek tasarımların önüne geçilmesi hedefleniyor.
Restoran Menülerinde Kalori Bilgisi
Düzenlemeler, paketli gıdaların yanı sıra restoran, kafe ve benzeri toplu tüketim yerlerindeki bilgilendirmeleri de kapsıyor. Menülerde veya fiyat panolarında yiyeceklerin enerji değerlerinin kilokalori ve kilojul cinsinden gösterilmesine yönelik uygulamalar, tüketicilerin sipariş öncesinde daha fazla bilgiye ulaşmasını amaçlıyor.
Alerjen bilgileri ve ürün bileşenlerine ilişkin açıklamalar da tüketicinin doğru bilgilendirilmesi açısından önemini koruyor.
Meyve Aromalı Ürünlerde Görsel Kullanımı
Gerçek meyve içermeyen, yalnızca aroma verici kullanılan ürünlerde meyve görsellerinin tüketiciyi yanıltacak biçimde kullanılmasına yönelik sınırlamalar da gündeme geliyor.
Ürünün içeriğinde gerçek meyve bulunmuyorsa ambalajda kullanılan görsellerin ve ürün tanımının, meyve içerdiği yönünde yanlış bir izlenim oluşturmaması gerekiyor. “Limon aromalı” veya “çilek aromalı” gibi tanımların açık biçimde belirtilmesi, ürünün niteliğinin anlaşılmasına yardımcı oluyor.
Yoğurt ve Ayranda Ürün Tanımları
Fermente süt ürünlerinde kullanılan “ekşi mayalı” ve “kara mayalı” gibi ifadeler de düzenleme kapsamında ele alınıyor. Mevzuatta resmi ürün tanımı olarak karşılığı bulunmayan ifadelerin tüketicide farklı bir ürün kategorisi algısı oluşturmaması amaçlanıyor.
Üreticilerin, ürünün özelliklerini açıklarken mevzuata uygun ve tüketiciyi yanıltmayan tanımlar kullanması gerekiyor.
Tüketiciler Etiket Bilgilerini Kontrol Etmeli
Gıda etiketlerindeki değişiklikler, ürünün gerçek niteliğinin daha açık biçimde belirtilmesini ve tüketicilerin doğru bilgilendirilmesini hedefliyor. Yeni kurallara uyum sürecinde üreticilerin ambalaj tasarımlarını gözden geçirmesi, tüketicilerin ise ürün adı, içerik bilgileri ve uyarıları birlikte değerlendirmesi önem taşıyor.
Gıda mühendisi Tuğba Parıltı da tüketicilerin etiket ve mevzuat okuryazarlığının önemine dikkat çekerek bilinçli tüketimin üreticiler üzerinde daha şeffaf ve güvenilir üretim yönünde etkili olabileceğini vurguluyor.
