Antalya’nın Akseki ilçesinde sonbaharın gelmesiyle birlikte geleneksel andız pekmezi üretimi başladı. Toros Dağları’nın engebeli arazilerinde olgunlaşan andız kozalakları, vatandaşlar tarafından zahmetli bir çalışmayla toplanıyor. Yaklaşık bir hafta süren üretim sürecinin sonunda elde edilen andız pekmezinin kilogramı 500 liradan satışa sunuluyor.
Akseki’de özellikle Toros Dağları’nda yetişen andız ağaçlarının kozalakları, sonbahar aylarında toplanarak pekmez üretiminde kullanılıyor. Dağlık ve engebeli arazilerde ağaçlardan tek tek alınan kozalaklar çuvallara doldurularak evlere taşınıyor. Üreticiler, kozalakları kimi zaman makinelerle, kimi zaman da çekiç ve keser yardımıyla kırarak işleme hazırlıyor.
Andız Pekmezi Bir Haftada Hazırlanıyor
Akseki’nin Alaçeşme Mahallesi’nde yaşayan Abdullah Uğur, andız pekmezini geleneksel yöntemlerle hazırladıklarını belirterek üretim aşamalarını anlattı.
Kozalakların dağlardan toplandıktan sonra suya yatırıldığını ifade eden Uğur, işlemin birkaç gün sürdüğünü söyledi. Kozalaklardan elde edilen sıvının süzülüp dinlendirildiğini aktaran Uğur, ardından büyük kazanlarda kaynatma işlemine geçildiğini belirtti.
Üretim sürecini anlatan Uğur, şunları kaydetti:
“Dağdan toplanıp gelen andız ağacının meyvelerini suda ıslatıyoruz. İki gün suda kaldıktan sonra süzüyoruz. Daha sonra durulması için bir gün bekletiyoruz. Ardından kazanda kaynatmaya başlıyoruz. Kıvamına geldiğinde soğumaya bırakıyoruz. Soğuduktan sonra da paketliyoruz.”
5 Kilo Kozalaktan 1 Kilo Pekmez
Andız pekmezinin üretiminde en fazla emek isteyen aşamalar arasında kozalakların toplanması, parçalanması ve uzun süre kaynatılması yer alıyor. Kırılan kozalaklar birkaç gün suda bekletildikten sonra süzülüyor. Elde edilen sıvı, büyük kazanlarda kaynatılarak pekmez kıvamına getiriliyor.
Yaklaşık bir haftalık üretim sürecinde kaynatma işlemi yaklaşık 18 saat sürüyor. Suyun zamanla koyulaşmasıyla istenen kıvama ulaşan pekmez, soğutulduktan sonra paketleniyor.
Üreticilerin verdiği bilgiye göre, yaklaşık 5 kilogram andız kozalağından 1 kilogram pekmez elde ediliyor. Bu durum, geleneksel üretimde kullanılan ham maddenin miktarını ve sürecin zahmetini ortaya koyuyor.
Toroslarda Geleneksel Üretim Sürdürülüyor
Toros Dağları’nda yetişen bitkilerden yağ da elde eden Abdullah Güven, andız pekmezi üretiminin yörede geleneksel yöntemlerle sürdürüldüğünü belirtti.
Kozalakların toplanıp kırılmasının ardından suda bekletildiğini ve kazanlarda kaynatıldığını anlatan Güven, andız ağacının yöre halkının doğal ürünlere dayalı üretim kültüründe önemli bir yere sahip olduğunu ifade etti.
Andız pekmezi üretimi, yalnızca geleneksel yöntemlerin yaşatılmasına değil, aynı zamanda yöredeki ailelerin gelir elde etmesine de katkı sağlıyor. Bazı vatandaşlar topladıkları kozalakları kendi ihtiyaçları için değerlendirirken bazıları da üreticilere satarak kazanç elde ediyor.
Andız Pekmezinin Kilosu 500 Lira
Akseki’de hazırlanan andız pekmezinin kilogramı 500 liradan satışa sunuluyor. Dağlardan toplanan kozalaklar, günler süren hazırlık ve uzun kaynatma işleminin ardından sofralara ulaşmaya hazır hale geliyor.
Özellikle kış aylarında tüketilen andız pekmezi, Toroslar’ın geleneksel ürünleri arasında yer alıyor. Yöre halkı tarafından çeşitli sağlık sorunlarına karşı da tercih edilen ürünün sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin iddiaların ise bilimsel kanıtlarla değerlendirilmesi gerekiyor.
