ABD ile Rusya arasında gündeme gelen dizel yakıt tedariki, küresel enerji piyasalarında arzın artması ve akaryakıt fiyatlarının gerilemesi ihtimalini yeniden gündeme taşıdı. Ekonomist Necmettin Batırel, olası fiyat düşüşlerinin Türkiye’nin enerji ithalatı faturası, cari açık, döviz piyasası ve enflasyon üzerinde rahatlatıcı etkiler oluşturabileceğini belirtti.
TGRT Haber'in özel haberine göre, ABD Başkanı Donald Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasındaki görüşmenin ardından gündeme gelen tedarik planı, özellikle motorin arzındaki daralmanın hafifletilmesi açısından değerlendiriliyor. Batırel, gelişmeye ilişkin analizini Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş’a anlattı.
Rusya’dan dizel arzı artabilir
Batırel’in aktardığı bilgilere göre, Rusya’dan küresel piyasalara aşamalı olarak dizel yakıt sevkiyatı yapılması planlanıyor. İlk aşamada 300 bin tonun üzerinde dizel arzı sağlanması, sonraki dönemlerde ise sevkiyat miktarının artırılması öngörülüyor.
Orta Doğu’daki gerilimler ve Ukrayna’daki savaşın enerji arzı üzerindeki etkileri nedeniyle dizel piyasasında yaşanan sıkışıklığın, ilave sevkiyatlarla hafifleyebileceği değerlendiriliyor.
Batırel, arzın artmasının rafineri piyasalarında dengelenmeyi destekleyebileceğini ve petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabileceğini ifade etti.
Petrol fiyatları neden önemli?
Petrol ve motorin fiyatlarındaki değişim, enerji ithalatçısı ülkelerin ekonomik dengelerini doğrudan etkiliyor. Türkiye açısından da petrol fiyatlarının gerilemesi, enerji için yurt dışına ödenen tutarın azalmasına katkı sağlayabilir.
Batırel’e göre küresel petrol fiyatlarında kalıcı bir düşüş yaşanması, Türkiye’nin enerji ithalatı faturasını azaltarak cari açık üzerindeki baskıyı hafifletebilir.
Ancak bu etkinin boyutu, petrol fiyatlarının ne kadar gerilediğine, düşük fiyatların ne kadar sürdüğüne ve Türkiye’nin enerji ithalat miktarına bağlı olacak.
Akaryakıt fiyatlarına indirim gelir mi?
Küresel piyasalarda motorin arzının artması, akaryakıt fiyatlarında düşüş ihtimalini gündeme getiriyor. Batırel, petrol fiyatlarındaki gerilemenin Türkiye’de benzin ve motorin fiyatlarına da yansıyabileceğini belirtti.
Bununla birlikte uluslararası petrol fiyatlarındaki düşüşün pompa fiyatlarına ne ölçüde yansıyacağı; döviz kuru, rafineri maliyetleri, vergiler ve dağıtım giderleri gibi unsurlara bağlı bulunuyor. Bu nedenle olası bir indirim için kesin bir tutar veya tarih vermek mümkün değil.
Cari açık ve döviz piyasasına etkisi
Türkiye’nin enerji ithalatı için yaptığı ödemelerin azalması, döviz ihtiyacını da düşürebilir. Batırel, enerji maliyetlerindeki gerilemenin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası üzerindeki döviz talebi baskısını hafifletebileceğini ve Türk lirasının istikrarına katkı sağlayabileceğini ifade etti.
Ancak döviz kurunun seyri yalnızca enerji fiyatlarına bağlı değil. Küresel finans koşulları, sermaye hareketleri, para politikası ve ülke ekonomisine ilişkin beklentiler de kur üzerinde etkili oluyor.
Enflasyon üzerindeki etkisi ne olur?
Akaryakıt fiyatları, taşımacılık ve lojistik maliyetlerinin önemli bileşenleri arasında yer alıyor. Motorin fiyatlarının gerilemesi, ürünlerin taşınma maliyetlerini azaltarak gıda, tekstil ve sanayi ürünleri başta olmak üzere birçok sektörde maliyet baskısını hafifletebilir.
Batırel, enerji fiyatlarındaki düşüşün üretim ve nakliye giderlerini azaltarak enflasyondaki gerileme sürecini destekleyebileceğini söyledi.
Bununla birlikte enerji fiyatlarındaki düşüşün tüketici fiyatlarına yansıması anlık olmayabilir. Etkinin büyüklüğü, fiyat hareketlerinin kalıcılığına ve diğer maliyet unsurlarındaki değişime göre şekillenecek.
Anlaşmanın etkisi arz ve fiyatlara bağlı
ABD ile Rusya arasında gündeme gelen dizel yakıt tedarikinin Türkiye ekonomisine olası katkısı, sevkiyatların gerçekleşmesine ve küresel piyasalarda kalıcı bir arz artışı oluşturmasına bağlı olacak.
Petrol ve motorin fiyatlarında sürdürülebilir bir düşüş yaşanması hâlinde enerji ithalat maliyetleri, cari açık ve enflasyon üzerinde rahatlama görülebilir. Ancak bu sonuçlar henüz kesinleşmiş değil; piyasa fiyatları ve anlaşmanın uygulama ayrıntıları belirleyici olacak.
