Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), bazı sosyal güvenlik borçlarının emekli gelir ve aylıklarından doğrudan tahsil edilmesine ilişkin uygulamanın kapsamını ve işleyişini belirledi. Yeni düzenlemeyle belirli borçlar için ayrıca icra takibi başlatılmasına veya hak sahibinin onayının alınmasına gerek kalmadan maaşlardan kesinti yapılabilecek.
Uygulama kapsamında SGK’dan gelir veya aylık alan kişilerin kendilerine ait bazı borçları ile hak sahipliği üzerinden bağlanan aylıklarla bağlantılı prim borçlarının tahsilatı, doğrudan aylık ödemeleri üzerinden gerçekleştirilebilecek.
Kesinti Oranı Yüzde 10 Olacak
Mevzuat kapsamında kesinti oranının üst sınırı yüzde 25 olarak belirlenirken, uygulamada yapılacak kesintinin yüzde 10 seviyesinde tutulması öngörülüyor.
Bir kişinin birden fazla gelir veya aylığının bulunması halinde, şartların oluşması durumunda her bir aylıktan ayrı ayrı yüzde 10 oranında kesinti yapılabilecek. Ancak borçlu kişinin hak sahibi olmayan yakınlarına ait aylıklara dokunulmayacak.
Başka bir ifadeyle, borcun tahsilatı yalnızca borç sahibi kişi üzerinden bağlanan gelir veya aylıktan gerçekleştirilecek.
Hangi Aylıklardan Kesinti Yapılabilecek?
Sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş’ın aktardığı bilgilere göre yeni uygulama farklı gelir ve aylık gruplarını kapsıyor.
Kesinti yapılabilecek ödeme türleri arasında iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle bağlanan sürekli iş göremezlik gelirleri ile yaşlılık, malullük, vazife malullüğü ve ölüm aylıkları bulunuyor.
Aylık bağlandıktan sonra geçmiş dönemlere ait genel sağlık sigortası (GSS) prim borcu ortaya çıkan kişiler için de doğrudan kesinti uygulanabilecek.
Çalışma hayatı sırasında vefat eden sigortalıların geçmiş dönem prim borçları ise hak sahiplerine bağlanan ölüm aylıklarından tahsil edilebilecek. Bu kapsamda eş, çocuk ve ana-baba gibi hak sahiplerinin aldığı aylıklar üzerinden kesinti yapılması mümkün olacak.
Ölüm aylığı alan hak sahibinin kendi SGK borcunun bulunması halinde de borç, kendi aylığından tahsil edilecek.
Üç Ödeme Grubuna Kesinti Yok
Düzenleme kapsamında bazı özel nitelikteki aylık ve ödemeler kesinti dışında tutuldu.
Buna göre;
- Başarılı sporculara bağlanan aylıklardan,
- Terör ve terörle mücadeleden doğan zararlar nedeniyle ödenen aylıklardan,
- Bedeli Hazine tarafından karşılanan şeref aylıklarından
SGK borçları nedeniyle kesinti yapılmayacak.
Borçlarda Öncelik Sırası Belirlendi
Bir kişinin birden fazla SGK borcunun bulunması halinde tahsilatta belirli bir sıra izlenecek. Zamanaşımına uğramamış borçlar arasında öncelik, borcun türüne ve oluşma tarihine göre belirlenecek.
Tahsilatta ilk sırada genel sağlık sigortası prim borçları yer alacak. Bunun ardından 4/1-a kapsamındaki eski isteğe bağlı, topluluk ve tarım sigortalılıklarına ilişkin borçlar ile Ek 5 ve Ek 6 kapsamındaki sigortalılık borçları dikkate alınacak.
Sonraki aşamalarda 4/1-b kapsamındaki Bağ-Kur zorunlu sigortalılık borçları ve 4/1-c kapsamındaki Emekli Sandığı borçlanmaları, ilgili devam ve intibak tashihlerinden kaynaklanan borçlar değerlendirilecek.
Birden fazla borcun bulunması durumunda, zamanaşımına uğramamış en eski borçtan başlanarak tahsilat yapılacak. Nafaka borçları ise SGK alacaklarından önce işleme alınacak.
Yersiz Ödemeler Öncelikli Tahsil Edilecek
SGK tarafından kişiye fazla veya yersiz ödeme yapılması nedeniyle oluşan bir borç bulunuyorsa, öncelikle bu tutarın tahsil edilmesi öngörülüyor.
Bu borcun kapatılmasının ardından diğer prim borçları için maaş kesintisi uygulanabilecek. Aynı kişide farklı türlerde birden fazla borcun bulunması halinde ise ilgili borçların tahsilatı için kesintiler eş zamanlı olarak yürütülebilecek.
Kesintiye İtiraz Edilebilecek
SGK tarafından borç nedeniyle yapılan kesintilere karşı hak sahiplerinin itiraz hakkı bulunuyor.
Genel sağlık sigortası prim borçlarına yönelik itirazların, kişinin son ikametgahının bulunduğu sosyal güvenlik il müdürlüğüne veya ilgili sosyal güvenlik merkezine yapılabileceği belirtiliyor.
Diğer prim borçlarına ilişkin başvurular ise borç dosyasının bulunduğu SGK birimine gerçekleştirilebilecek. İtirazın reddedilmesi halinde hak sahiplerinin yargı yoluna başvurma hakkı da bulunuyor.
