Türkiye'de kiralık konut piyasasında son dönemde yaşanan değişim, ev sahipleri ile kiracılar arasındaki dengeleri yeniden şekillendirdi. Geçmiş yıllarda yüksek kira bedelleriyle yeni kiracı arayan mülk sahipleri, bugün zayıflayan talep ve düşen kiralama fiyatları nedeniyle istedikleri rakamlara ulaşmakta zorlanıyor. Buna karşılık kira sözleşmesini düzenli yenileyen ve yasal artış oranlarını uygulayan ev sahipleri, mevcut kiracılarından elde ettikleri gelirle daha avantajlı konuma geliyor.
Konut piyasasında yaşanan bu değişim, özellikle son iki yılda yapılan kira artışlarında dikkat çekici bir tablo ortaya çıkardı. Daha önce 30 bin liraya kiraya verilen bir konutun kirası, yasal artışlarla 52 bin liraya kadar yükselirken aynı özelliklere sahip boş daireler 40-45 bin lira seviyelerinde kiracı arıyor.
30 BİN LİRALIK KİRA 52 BİN LİRAYA YÜKSELDİ
Kiralık konut piyasasında oluşan fiyat farkı, mevcut kiracılarla devam eden ev sahiplerinin avantajını artırdı. Sözleşme yenileme dönemlerinde 12 aylık TÜFE ortalamasına göre yasal kira artışı uygulayan mülk sahipleri, zaman içerisinde önemli kira gelirlerine ulaştı.
Örneğin, iki yıl önce aylık 30 bin liraya kiraya verilen bir konutun kirası, ilk yıl yüzde 35, ikinci yıl ise yaklaşık yüzde 30-31 oranında artırıldığında 52 bin lira seviyesine çıkabiliyor.
Ancak aynı bölgede, hatta aynı sitede bulunan benzer özellikteki boş konutlar 52 bin liradan kiracı bulmakta zorlanıyor. Piyasa koşullarında bu dairelerin 40-45 bin lira aralığında kiralanabildiği belirtiliyor.
Böylece mevcut kiracısıyla devam eden ev sahipleri, dairesini boşaltarak yeniden kiraya vermek isteyen mülk sahiplerine göre daha avantajlı bir konuma geliyor.
KİRACILAR İÇİN TAŞINMANIN MALİYETİ AĞIR
Kiralardaki fiyat farkı, kiracıların daha uygun fiyatlı konutlara geçiş yapmasını da zorlaştırıyor. Örneğin, aylık 52 bin lira kira ödeyen bir kiracı, aynı binadaki 45 bin liralık boş daireye taşınmak istediğinde önemli bir başlangıç maliyetiyle karşılaşıyor.
Bir aylık peşin kira, bir veya iki kira bedelinde depozito, emlakçı komisyonu ve nakliye giderleri bir araya geldiğinde taşınma maliyeti 130-150 bin liraya kadar çıkabiliyor.
Aradaki aylık kira farkı daha düşük olsa da yüksek taşınma giderleri nedeniyle birçok kiracı mevcut konutunda kalmayı tercih ediyor. Bu durum, ev sahiplerinin düzenli kira ödemesi yapan mevcut kiracılarını koruma eğilimini de güçlendiriyor.
Öte yandan geçmişte uygulanan yüzde 25 kira artış sınırı döneminden kalan bazı eski sözleşmelerde, mevcut kira ile güncel piyasa bedeli arasındaki farkın sürdüğü görülüyor.
KİRALIK KONUT TALEBİ GERİLİYOR
Kiralık konut piyasasındaki değişim, açıklanan ekonomik verilerde de kendisini gösteriyor. Merkez Bankasının kasım ayına ilişkin Yeni Kiracı Kira Endeksi verileri, yeni kiracıların karşılaştığı kira fiyatlarında bazı büyük şehirlerde gerilemeye işaret etti.
Verilere göre yeni kiracı kiraları aylık bazda İstanbul'da yüzde 0,5, İzmir'de ise yüzde 1,3 geriledi. Yıllık bazda enflasyondan arındırılmış reel düşüşün yüzde 4,1 seviyesine ulaştığı belirtildi.
Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi (BETAM) ile sahibinden.com iş birliğiyle hazırlanan Kiralık Konut Piyasası Görünümü Raporu da piyasadaki talep zayıflamasına dikkat çekti.
Raporda yer alan verilere göre boş konutların ortalama kiralanma süresi Türkiye genelinde 28 güne, İzmir'de ise 37,5 güne kadar uzadı. Bu tablo, boş konut sahiplerinin kiracı bulabilmek için daha uzun süre beklemek zorunda kaldığını ortaya koydu.
EV SAHİPLERİ İLAN FİYATLARINI DÜŞÜRÜYOR
Emlak sektörü temsilcilerine göre kiralık konut piyasasında yüksek fiyat belirleyerek kısa sürede kiracı bulma dönemi geride kalıyor. Vatandaşların alım gücündeki gerileme ve yeni kiracı talebindeki zayıflama, ev sahiplerinin fiyat politikalarını yeniden gözden geçirmesine neden oluyor.
Sektör temsilcileri, iki yıl önce piyasa koşullarına uygun bedellerle kiraya verilen bazı konutların, yasal kira artışları sonucunda bugünkü piyasa değerinin üzerine çıktığını belirtiyor.
Buna karşılık dairesini boşaltarak 50-55 bin lira seviyesinde kiraya vermek isteyen mülk sahipleri, aylarca kiracı bekleyebiliyor. Konutun iki ay boyunca boş kalması ise kira gelirinin kaybedilmesinin yanı sıra aidat ve bakım masraflarını da beraberinde getiriyor.
Bu nedenle ev sahiplerinin düzenli ödeme yapan mevcut kiracılarını kaybetmek istemediği, boş konut sahiplerinin ise kiracı bulabilmek amacıyla ilan fiyatlarında yüzde 10-15'e varan indirimlere yöneldiği ifade ediliyor.
Kiralık konut piyasasında ortaya çıkan yeni tablo, ev sahipleri açısından yalnızca kira bedelinin değil, kiracının ödeme düzeninin ve konutun boş kalma süresinin de önem kazandığını gösteriyor.



