Emekli maaşlarına yönelik beklenen iyileştirmede yeni formüller gündeme geldi. Memur emeklilerinin seyyanen zam, SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin ise refah payı beklentisi sürerken, Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş Ankara'da değerlendirilen seçeneklere ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Karakaş, tüm emeklilere eşit miktarda seyyanen zam verilmesi seçeneğinin bütçe dengeleri nedeniyle uygulanabilir görünmediğini belirterek oransal refah payı formülünün öne çıktığını söyledi.
En düşük emekli maaşı alanlar için ise prim gün sayısına göre kademeli bir iyileştirme yapılmasının değerlendirildiğini ifade eden Karakaş, emekli aylıklarında prim ödeme süresi ve prime esas kazancın dikkate alınması gerektiğini vurguladı.
SEYYANEN ZAM FORMÜLÜ MASADAN KALKTI
2023 seçimlerinin ardından temmuz ayında memur ve memur emeklilerine yönelik seyyanen zam düzenlemesi gündeme gelmişti. Memurlara verilen ve bugün itibarıyla 25 bin 156 TL seviyesinde bulunan seyyanen zammın memur emeklilerine de uygulanması beklentisi devam ediyor.
Aynı dönemde SSK ve Bağ-Kur emeklilerine, en düşük emekli maaşı alanlar dışında, yüksek oranlı refah payı verilmesi de gündeme gelen başlıklar arasında yer almıştı.
Süreci Ankara'dan takip ettiğini belirten Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş, başlangıçta bütün emeklilere 10 bin veya 15 bin TL tutarında seyyanen zam verilmesinin değerlendirildiğini ancak bütçe dengeleri nedeniyle bu seçeneğin uygulanabilir bulunmadığını söyledi.
Karakaş, mevcut bütçe imkânlarıyla tüm emeklilere aynı miktarda ödeme yapılmasının mümkün görünmediğini belirterek maktu seyyanen zam formülünün gündemden çıktığını ifade etti.
ÇALIŞAN EMEKLİ AYRIMI GÜNDEMDEN ÇIKTI
Emekli maaşlarında değerlendirmeye alınan seçenekler arasında bölgesel farklılıklara göre düzenleme yapılması ve çalışan emeklilerle çalışmayan emeklilerin ayrı değerlendirilmesi de bulunuyordu.
Karakaş, bu tür desteklerin emeklilik sistemi üzerinden değil, sosyal yardım mekanizmaları aracılığıyla sağlanmasının daha doğru olacağını dile getirdi.
Özellikle evi bulunmayan, çalışmayan, ileri yaştaki ve hane geliri bakımından dezavantajlı durumda olan emeklilerin sosyal yardımlarla desteklenebileceğini belirten Karakaş, çalışan ve çalışmayan emekliler arasında farklı uygulama yapılması seçeneğinin de artık gündemde olmadığını düşündüğünü söyledi.
Bu ayrımın kayıt dışı çalışmayı artırabileceğine dikkat çeken Karakaş, kayıt dışılığın yüzde 50'lerden yüzde 24 seviyelerine düşürüldüğünü ifade etti.
Kayıtlı emekli sayısının 2 milyon 199 bin olduğunu belirten Karakaş, kayıt dışı çalışanların ise bu sayının en az bir, hatta iki katına ulaşabildiğini kaydetti.
Çalışmayan emeklilere farklı bir uygulama getirilmesi durumunda bazı kişilerin işlerini bırakabileceğini belirten Karakaş, böyle bir gelişmenin hem kayıt dışılığı artırabileceğini hem de sosyal güvenlik sisteminin prim gelirlerini azaltabileceğini söyledi.
EMEKLİ MAAŞLARINDA YAŞ KRİTERİ TARTIŞMASI
Emekli aylıklarının artırılmasında yaş, prim günü ve çalışma süresi gibi kriterlerin kullanılması da tartışılan konular arasında bulunuyor.
Bu konuda değerlendirmelerde bulunan Karakaş, sosyal sigorta sisteminde temel alınması gereken unsurların kişinin kaç yıl çalıştığı ve ne kadar prim ödediği olduğunu belirtti. Prime esas kazancın da hesaplamalarda dikkate alınması gerektiğini vurguladı.
Yaş kriterinin emekli maaşlarının belirlenmesinde kullanılmasına karşı çıkan Karakaş, bu yöntemin yeni sorunlara neden olabileceğini ifade etti.
Emeklilik dilekçesinin verildiği tarihteki yaşın mı yoksa kişinin mevcut yaşının mı esas alınacağının belirsizlik oluşturacağını belirten Karakaş, yaşın tek başına bir dezavantaj ölçütü olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
50-55 yaşlarındaki emeklilerin de çocuklarını okutmak, evlendirmek ve ev sahibi olmak gibi önemli ekonomik sorumluluklar taşıdığına dikkat çeken Karakaş, 65 yaş üzerindeki vatandaşlara yönelik desteğin ise sosyal sigorta sistemi yerine sosyal yardım mekanizmaları üzerinden sağlanabileceğini kaydetti.
SEYYANEN ZAM YERİNE REFAH PAYI BEKLENTİSİ
Emekli maaşlarında yapılması beklenen iyileştirmeye ilişkin tahminlerini paylaşan Karakaş, bütün emeklilere eşit miktarda verilecek bir seyyanen zam beklemediğini söyledi.
Ankara'da konuşulan formüller arasında oransal refah payının ağırlık kazandığını belirten Karakaş, özellikle en düşük emekli maaşı alanlar için prim gün sayısına dayalı kademeli artış seçeneğinin değerlendirildiğini ifade etti.
Karakaş'a göre çözülmesi gereken temel sorunlardan biri, farklı sürelerde prim ödemiş emeklilerin aynı en düşük emekli maaşını alması.
En düşük emekli aylığı alanlar arasında 10 yıl prim ödeyenlerin de 25 yıl prim ödeyenlerin de bulunduğunu belirten Karakaş, bu durumun sosyal güvenlik sisteminde adalet tartışmalarına neden olduğunu söyledi.
Karakaş, 10 yıl prim ödeyen bir emekliyle 25 yıl prim ödeyen bir emeklinin aynı maaşı almaması gerektiğini savundu. Özellikle 9 bin gün prim ödemiş esnafın, 10 yıl prim ödemiş bir kişiyle aynı maaşı almasının sorgulanması gerektiğini belirterek prim gün sayısına göre farklılaştırılmış bir iyileştirme yapılmasını önerdi.
EN DÜŞÜK EMEKLİ MAAŞI 25 BİN 900 TL OLABİLİR
Emeklilerin merak ettiği zam oranları ve maaş rakamlarına ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Karakaş, mevcut beklentiler doğrultusunda SSK ve Bağ-Kur emeklilerine yaklaşık yüzde 10, memur ve memur emeklilerine ise yaklaşık yüzde 8 oranında yasal artış yapılabileceğini söyledi.
Bugün itibarıyla 23 bin 552 TL seviyesinde bulunan en düşük emekli maaşına yüzde 10 oranında artış uygulanması halinde maaşın yaklaşık 25 bin 900 TL'ye ulaşabileceğini belirten Karakaş, bu rakamın ilave bir iyileştirme yapılmasa bile görülebileceğini ifade etti.
Ancak yapılacak düzenlemeyle bütün emeklilerin aynı maaş seviyesine ulaşmasının beklenmemesi gerektiğine dikkat çeken Karakaş, prim ödeme süresine göre farklılıklar oluşabileceğini dile getirdi.
Yaklaşık 10 yıl prim ödemiş kişilerin maaşlarının 30 bin TL seviyesine ulaşmayabileceğini belirten Karakaş, 9 bin gün prim ödemiş esnaf gibi emeklilerin ise maaşlarının 30 bin TL'yi aşabileceğini söyledi.
Karakaş, emekli maaşlarında kalıcı ve dengeli bir düzenleme yapılabilmesi için prim gün sayısı ile prime esas kazancın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.




