Türkiye’de gıda israfına ilişkin veriler, hanelerdeki tüketim alışkanlıklarında dikkat çeken bir değişimi ortaya koydu. Ekmek israfının uzun yıllardır gündemde olduğu Türkiye’de, meyve ve sebzeler en fazla çöpe atılan gıda grubu hâline geldi. Araştırmalara göre evlerde israf edilen gıdaların yüzde 42’sini meyve ve sebzeler oluştururken ekmeğin payı yüzde 32’de kaldı. Yanlış saklama koşulları, ihtiyaçtan fazla alışveriş ve tüketim planlamasındaki eksiklikler ise hem gıda kaybını hem de aile bütçesindeki zararı artırıyor.
MEYVE-SEBZE İSRAFI EKMEĞİ GERİDE BIRAKTI
Türkiye’de ekmek, geleneksel sofraların temel ürünlerinden biri olmayı sürdürüyor. Bu nedenle ekmek israfı uzun yıllardır gıda politikalarının ve kamuoyunun gündeminde yer alıyor. Ancak 2022 sonrasında yayımlanan hane halkı araştırmalarında meyve ve sebze israfının ilk sıraya yükseldiği görülüyor.
TÜİK’in 2024 ve 2025 verilerine dayandırılan araştırmalarda, hanelerde çöpe giden gıdaların yüzde 42’sinin meyve ve sebzelerden oluştuğu, ekmeğin ise yüzde 32 pay aldığı belirtiliyor.
Özellikle son yıllarda fiyatları önemli ölçüde artan meyve ve sebzelerin aynı zamanda en fazla israf edilen ürün grubu olması dikkat çekiyor. Tüketiciler bir yandan yüksek pazar ve market fiyatlarıyla mücadele ederken diğer yandan satın aldıkları ürünlerin bir bölümünü tüketemeden çöpe atıyor.
GIDALAR EN ÇOK BOZULDUĞU İÇİN ATILIYOR
Gıda israfının nedenleri arasında ürünlerin tüketilemeden bozulması ilk sırada yer alıyor. TÜİK'in 2025 yılı verilerine göre çöpe atılan gıdaların yüzde 74,4'ü bozulma nedeniyle israf ediliyor.
Diğer nedenlerin dağılımı ise şöyle:
Ürünlerin bozulması: Yüzde 74,4
Son tüketim tarihinin geçmesi: Yüzde 12,1
İhtiyaçtan fazla satın alma veya pişirme: Yüzde 6,3
Veriler, gıda israfında yalnızca alışveriş miktarının değil, ürünlerin saklama koşullarının ve tüketim süresinin de belirleyici olduğunu gösteriyor.
GÖRÜNTÜ TAKINTISI İSRAFI ARTIRIYOR
Meyve ve sebze israfında tüketici tercihleri de etkili oluyor. Ezilmiş, lekeli veya şekil bozukluğu bulunan ürünlerin tercih edilmemesi, yenilebilir durumdaki gıdaların da çöpe gitmesine neden olabiliyor.
Öte yandan ürünlerin tarladan sofraya ulaşana kadar geçtiği nakliye ve dağıtım süreçlerinde de kayıplar yaşanıyor. Böylece üretim aşamasından tüketiciye kadar uzanan zincirin farklı noktalarında gıda israfı ortaya çıkıyor.
TÜRKİYE'DE KİŞİ BAŞI GÜNLÜK 500 GRAM GIDA ATIĞI
Tarım ve Orman Bakanlığı tahminlerine göre Türkiye'de hane kaynaklı yıllık gıda atığı 12 milyon tona ulaşıyor. Bu miktar, kişi başına günlük yaklaşık 500 gram, yıllık ise 182 kilogram gıda atığı anlamına geliyor.
Bakanlık tahminlerinde toplam gıda atığının yüzde 70-80'inin hanelerden kaynaklandığı belirtiliyor. Bu tablo, gıda israfının yalnızca üreticilerin ve marketlerin değil, doğrudan aile bütçelerinin de önemli sorunlarından biri olduğunu ortaya koyuyor.
HER 100 LİRANIN 30 LİRASI ÇÖPE GİDİYOR
Meyve ve sebze israfının ekonomik boyutu, market fiyatları üzerinden de dikkat çekiyor. TZOB'un 28 Ekim 2026 tarihli market fiyatlarına göre bazı ürünlerin kilogram fiyatları şöyle:
Ürün Kilogram fiyatı
Domates 88,66 TL
Sivri biber 133,49 TL
Salatalık 55,61 TL
Elma 72,17 TL
Bu dört üründen birer kilogram satın alan tüketici toplam 349,93 lira ödüyor.
Alınan ürünlerin yüzde 30'unun tüketilemeden çöpe gittiği varsayıldığında yaklaşık 105 liralık kayıp ortaya çıkıyor. Aynı alışverişin her hafta tekrarlanması durumunda aylık israf maliyeti yaklaşık 420 liraya ulaşıyor.
Bu hesaplama, meyve ve sebze israfının aile bütçesinde oluşturduğu ekonomik kaybı gözler önüne seriyor.
REKOLTE ARTTI, FİYATLAR DÜŞMEDİ
Birçok tarım ürününde rekolte artışı yaşanmasına rağmen tüketiciler pazarlarda ve marketlerde yüksek fiyatlarla karşılaşmaya devam ediyor.
Gübre, mazot, işçilik ve sulama maliyetlerindeki artış, üreticilerin kazançlarını etkiliyor. Üretim maliyetleri karşısında yeterli gelir elde edemeyen bazı çiftçiler ekim alanlarını daraltırken bazıları ise üretimden çekilme yoluna gidiyor.
Ortaya çıkan tabloda üretici artan maliyetlerle mücadele ederken tüketici pahalıya aldığı ürünleri tüketemediği için kayıp yaşıyor. Üretimden tüketime kadar uzanan süreçte büyüyen gıda israfı, Türkiye'de hem ekonomik kayıpları hem de aile bütçeleri üzerindeki baskıyı artırıyor.
