12 Ağustos 2026 Çarşamba günü gerçekleşen güneş tutulması, 1999 Marmara Depremi öncesindeki tutulmayı hatırlayan vatandaşların “Güneş tutulması depremi tetikler mi?” sorusunu yeniden gündeme getirdi. Ancak uzman görüşüne göre güneş tutulmaları ile depremler arasında bilimsel olarak kanıtlanmış bir bağlantı bulunmuyor.
Dr. Astronom Sabiha Tunçel Güçtekin, güneş tutulmasının Dünya, Ay ve Güneş'in aynı hizaya gelmesiyle meydana gelen astronomik bir olay olduğunu belirterek, tutulmaların depremleri tetiklediğine ilişkin bilimsel bir kanıt bulunmadığını söyledi.
Güneş Tutulması Nasıl Oluşur?
Güneş tutulması, Ay'ın yeniay evresinde Dünya ile Güneş arasına girmesi ve Güneş'i kısmen veya tamamen örtmesiyle meydana geliyor. Ay'ın gölgesi Dünya üzerine düştüğünde tutulma gerçekleşiyor ve bazı bölgelerde gündüz kısa süreliğine karanlığa dönüşüyor.
Tutulma sırasında Güneş'ten gelen radyasyonun azalması nedeniyle atmosferin iyonosfer tabakasında geçici değişiklikler meydana gelebiliyor.
İyonosferde Geçici Değişiklikler Olabilir
Dr. Astronom Sabiha Tunçel Güçtekin, tutulma sırasında atmosferde kısa süreli sıcaklık ve elektriksel değişimler yaşanabileceğini belirtti.
Bu süreçte iyonosferdeki elektron yoğunluğunda değişiklik meydana gelebilir. Bunun sonucunda GPS sinyallerinde geçici konum sapmaları, radyo ve telsiz iletişiminde ise kısa süreli değişiklikler görülebilir.
Ancak bu etkilerin Dünya'nın merkezindeki manyetik alana zarar verecek boyutta olmadığı vurgulandı.
Güneş Tutulması Depremi Tetikler mi?
Güneş tutulmalarıyla depremler arasında bilimsel olarak kanıtlanmış bir ilişki bulunmuyor.
Güçtekin, depremlerin temel olarak yer kabuğundaki tektonik hareketler sonucunda meydana geldiğini, güneş tutulmasının ise Dünya, Ay ve Güneş'in hareketleriyle oluşan astronomik bir olay olduğunu belirtti.
“Güneş tutulmasının depremlerle herhangi bir bağlantısı bilimsel olarak yoktur.”
Uzman değerlendirmesine göre geçmişte bir tutulmanın ardından deprem yaşanması, iki olay arasında nedensel bir ilişki bulunduğunu göstermiyor. Dolayısıyla 12 Ağustos'taki güneş tutulmasının ardından deprem beklentisi oluşturacak bilimsel bir veri bulunmuyor.
1999 Marmara Depremi ve Tutulma
Güneş tutulmalarının depremlerle ilişkilendirilebilmesinin nedenlerinden biri, 11 Ağustos 1999'da Türkiye'den de izlenen güneş tutulmasından kısa süre sonra 17 Ağustos Marmara Depremi'nin meydana gelmiş olması.
Ancak iki olayın aynı dönemde gerçekleşmesi, tutulmanın depremi tetiklediği anlamına gelmiyor. Uzmanlara göre depremler, tektonik süreçlerin sonucunda meydana geliyor.
Güneş Tutulmasını İzlerken Gözlere Dikkat
Güneş tutulmasının insan sağlığı üzerinde doğrudan zararlı bir etkisinin bulunmadığını belirten Güçtekin, Güneş'e çıplak gözle bakılmaması konusunda uyardı.
Tutulma sırasında filtresiz teleskop, dürbün veya uygun olmayan camlarla Güneş'e bakmak retinada kalıcı hasara yol açabiliyor. Retina üzerindeki hasar sırasında ağrı hissedilmemesi ise tehlikenin fark edilmesini zorlaştırabiliyor.
Bu nedenle tutulmanın yalnızca güneş tutulması için üretilmiş uygun gözlükler veya güvenli Güneş filtreleri kullanılarak izlenmesi gerekiyor.
İsli cam ve röntgen filmi gibi yöntemlerin ise güvenli olmadığı belirtiliyor.
Tutulmanın Psikolojik Etkisi Var mı?
Güneş tutulmasının insan psikolojisi veya günlük yaşam üzerinde kalıcı ve zararlı bir etkisinin bilimsel olarak ortaya konmadığı ifade edildi.
Bununla birlikte, tutulma gibi sıra dışı gökyüzü olaylarının bazı hassas veya kaygılı kişilerde kısa süreli endişeye neden olabileceği belirtiliyor.
Uzman değerlendirmesine göre güneş tutulması, insan sağlığı açısından korkulması gereken bir olay değil, nadir görülen doğal bir gökyüzü olayı olarak değerlendiriliyor.
