Gıda fiyatlarını düşürmek ve tarladan sofraya uzanan tedarik zincirini yeniden düzenlemek amacıyla hazırlanan Hal Yasası taslağının ayrıntıları ortaya çıkmaya başladı. 9 maddeden oluşan taslakta komisyoncuların birbirlerine ürün satmasının yasaklanması, yerli ürünlere market raflarında öncelik verilmesi ve fahiş komisyon uygulayanlara hapis cezası getirilmesi gibi düzenlemeler yer alıyor. Ürünlerin tarladan satış noktasına kadar dijital ortamda takip edilmesi de planlanan değişiklikler arasında bulunuyor.
Hal Yasası Taslağı Son Aşamaya Geldi
AK Parti tarafından gıda enflasyonuyla mücadele kapsamında gündeme alınan Hal Yasası çalışmalarında sona yaklaşıldı. Dokuz maddelik taslak, AK Parti Grup Başkanlığında Ticaret Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı yetkililerinin katıldığı toplantıda değerlendirildi.
Düzenlemeyle üreticilerin ürünlerini pazara ulaştırırken daha az aracıya ihtiyaç duyması, hal içerisindeki ticaretin belirli kurallara bağlanması ve ürün hareketlerinin dijital sistemlerle izlenmesi hedefleniyor.
Taslağın hayata geçirilmesiyle üretimden tüketiciye uzanan süreçte aracılık maliyetlerinin azaltılması ve gıda ticaretinde şeffaflığın artırılması amaçlanıyor.
Üreticiler Ürünlerini Hallere Doğrudan Satabilecek
Taslakta öne çıkan düzenlemelerden biri, üretici birliklerinin ürünlerini aracısız şekilde hallere ulaştırabilmesine imkân tanınması oldu.
Yeni sistemle üretici birlikleri kendi aracı kuruluşlarını oluşturabilecek veya herhangi bir aracıya ihtiyaç duymadan ürünlerini doğrudan satışa sunabilecek.
Bu değişiklikle üreticilerin komisyonculara bağımlılığının azaltılması, pazara erişimlerinin kolaylaştırılması ve ürünlerin tüketiciye ulaşana kadar oluşan maliyetlerin düşürülmesi hedefleniyor.
Komisyoncuların Birbirine Ürün Satması Yasaklanacak
Hal Yasası taslağında, hal içerisindeki ticaretin yeniden düzenlenmesine yönelik önemli hükümler de bulunuyor.
Planlanan düzenlemeye göre komisyoncuların tacirlere ürün satabilmesine izin verilecek ancak komisyoncuların birbirlerine ürün satmasının önüne geçilecek.
Ayrıca tacirlerin birbirlerine, komisyoncuların kendi aralarında ve aracı kuruluşların birbirlerine hal içerisinde doğrudan mal satması yasaklanacak.
Bu uygulamayla ürünlerin tüketiciye ulaşmadan önce hal içerisinde defalarca el değiştirmesinin önlenmesi ve aracılık kaynaklı fiyat artışlarının sınırlandırılması amaçlanıyor.
Market Raflarında Yerli Ürün Önceliği
Taslağın dikkat çeken başlıklarından biri de yerli ürünlerin marketlerdeki satışını artırmaya yönelik düzenlemeler oldu.
Yerli ürün satan marketlere vergisel avantajlar sağlanması ve zincir marketlerde yerli ürün satışının teşvik edilmesi üzerinde duruluyor. Market raflarında yerli ürünlere daha fazla yer ayrılması, hatta rafların belirli bir bölümünde yerli ürün bulundurulmasının zorunlu hâle getirilmesi de değerlendirilen seçenekler arasında bulunuyor.
Öte yandan tarımsal kooperatiflerin sayısının iki katına çıkarılması hedefleniyor. Böylece üreticilerin örgütlü biçimde pazara ulaşması ve yerli ürünlerin satış kanallarının genişletilmesi planlanıyor.
Fahiş Komisyon Uygulayanlara Hapis Cezası
Hal Yasası taslağında, komisyonculara yönelik yaptırımların ağırlaştırılması da gündemde.
Normalin üzerinde komisyon alarak ürün fiyatlarının yükselmesine neden olan aracılara hapis cezası verilmesi planlanıyor. Satış ve fiyat şeffaflığına ilişkin yükümlülükleri yerine getirmeyenler için de idari para cezalarının yanı sıra hapis cezası seçeneği değerlendiriliyor.
Düzenlemeyle komisyon işlemlerinin daha sıkı denetlenmesi ve ticarette kurallara aykırı uygulamaların önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Ürünler Tarladan Markete Kadar İzlenecek
Taslakta kayıt dışı ticaretin önlenmesi ve vergi kayıplarının azaltılması için dijital takip sisteminin güçlendirilmesi de yer alıyor.
Planlanan sistemle ürünlerin tarladan satış noktasına kadar ticari hareketlerinin kayıt altına alınması hedefleniyor. Ürün bildirimleri, satış işlemleri ve denetimlerin dijital altyapı üzerinden daha şeffaf yürütülmesi öngörülüyor.
Hallerin stok takibi, ürünlerin kalite sınıflandırılması ve gıda güvenliği denetimlerindeki sorumluluklarının da artırılması planlanıyor. Böylece kayıt dışı işlemlerin ve spekülatif fiyat artışlarına zemin hazırlayan uygulamaların önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Hal Yasası 2027'den Önce Meclis'e Gelebilir
Hal Yasası düzenlemesinin yıl sonunda Meclis Plan ve Bütçe Komisyonuna sunulması planlanan mali torba kanun teklifine eklenmesi gündemde.
Düzenlemenin ayrı bir kanun teklifi olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulması seçeneği de değerlendiriliyor.
Taslağın yasalaşması hâlinde üretici, komisyoncu, tacir ve marketleri kapsayan yeni bir ticaret düzeninin oluşturulması bekleniyor. Ancak düzenlemelerin yürürlüğe girmesi için Meclis sürecinin tamamlanması ve nihai kanun metninin kabul edilmesi gerekiyor.
