Antalya’nın Akseki ve İbradı ilçelerindeki Toros Dağları’nın yüksek kesimlerinde doğal olarak yetişen taş erik, yöre mutfağının geleneksel lezzetleri arasında yer alıyor. Dağ eriği ve yaban eriği olarak da bilinen meyve; reçel, kurutmalık ve ekşi yapımında kullanılırken, Akseki’nin tescilli yöresel lezzeti ekşi tarhanaya da kendine özgü tadını veriyor.
Olgunlaştığında zorlu arazi şartlarında toplanan taş erikler, uzun süren kaynatma ve süzme işlemlerinin ardından ekşiye dönüştürülüyor. Yaklaşık 11 saatlik işlemin ardından elde edilen ürünün kilogramı 500 liradan satışa sunuluyor.
Dağlardan Çuvallarla Toplanıyor
Rakımı yüksek bölgelerde kendiliğinden yetişen taş erikler, olgunlaşma döneminde yöre halkı tarafından toplanıyor. Değneklerle ağaçların silkelenmesiyle yere düşürülen erikler, zorlu arazi koşullarında çuvallara doldurularak köylere taşınıyor.
Erikler burada yıkanıp temizlendikten sonra kaynatılıyor. Ardından süzülerek yeniden kaynatılan meyvelerden yoğun kıvamlı ekşi elde ediliyor.
Dağ eriğinin toplanması ve işlenmesinin büyük emek gerektirdiğini anlatan Şengül Tak, geleneksel yöntemin aşamalarını şöyle anlattı:
“Biz bunları dağdan topluyoruz. Çuvallara doldurup köye getiriyoruz. Burada yıkayıp temizliyoruz, ardından kaynatıyoruz. Daha sonra çuvallara koyup süzüyoruz ve tekrar kaynatıyoruz.”
Saatlerce Kaynatılıyor
Taş erikten ekşi elde etmek için yaklaşık 11 saat süren bir işlem uygulanıyor. İlk aşamada erikler yaklaşık 5 saat kaynatılıyor. Ardından süzülen meyvelerin suyu yeniden yaklaşık 6 saat kaynatılarak koyulaştırılıyor.
Şengül Tak, geleneksel yöntemle hazırlanan ekşinin yoğun kıvamına dikkat çekerek, yaklaşık 10 kilogram erikten yalnızca 1 kilogram ekşi elde edildiğini söyledi.
“Erik kaynama aşamasından geçtikçe posası ve çekirdeği ayrılıyor. Suyu da kaynadıkça koyulaşıyor.”
Bu yıl deneme amacıyla yaklaşık 100 kilogram dağ eriği ekşisi hazırladıklarını belirten Tak, gelecek yıl üretimi artırmayı planladıklarını ifade etti.
Salata ve Çorbalarda Kullanılıyor
Dağ eriği ekşisi, yörede yalnızca salatalarda değil, çorba ve çeşitli yemeklerde de kullanılıyor. Kurutulan erikler ise kış aylarında yemek ve çorbalarda limon yerine değerlendiriliyor.
Tak, dağ eriğinin farklı şekillerde sofralarda yer aldığını belirterek, “Salatalarda, çorbalarda, her şeyde ekşi yerine bunu kullanıyoruz. Kurusunu da saklayıp çorbaların içerisinde limon yerine kullanabiliyoruz” dedi.
Taş Eriğin Lezzeti Tarhanada
Akseki’de taş eriğin öne çıktığı geleneksel ürünlerden biri de ilçenin tescilli yöresel lezzetleri arasında bulunan ekşi tarhana.
Akseki’de yaşayan Ayşe Çelik, ekşi tarhananın yapımında Toros Dağları’nda yetişen taş eriğin önemli bir yere sahip olduğunu belirtti. Olgunlaşan eriklerin dağlardan toplandığını anlatan Çelik, geleneksel yöntemin halen sürdürüldüğünü söyledi.
“Akseki’nin tescilli yöresel yemeği olan ekşi tarhanayı Toros Dağları’nda yetişen taş erikten, yani dağ eriğinden yapıyoruz. Erikler olgunlaşınca dağlara gideriz. Değneklerle ağaçları silkeler, erikleri toplarız.”
Ekşi Tarhana Kışa Hazırlanıyor
Ekşi tarhana hazırlanırken buğday yarması, domates ile kırmızı ve yeşil biber kullanılıyor. Malzemeler kaynatılırken taş erik de ayrı bir tencerede pişiriliyor.
Kaynayan eriğin çekirdekleri ayrıldıktan sonra sıcak halde buğday yarmasının üzerine dökülüyor ve karışım iyice harmanlanıyor. Bir gece bekletilen karışım, ertesi gün sinilere serilerek gölgede kurumaya bırakılıyor.
Kurutulan tarhana, kış aylarında pişirilerek sofralarda tüketiliyor.
Çelik, taş eriğin tarhanaya kendine özgü bir tat verdiğini belirterek, “Tarhanaya asıl lezzeti veren dağ eriğidir” dedi.
Gelenek Gelecek Kuşaklara Taşınıyor
Akseki ve İbradı çevresinde doğal olarak yetişen taş erik, yöre halkının kış hazırlıklarında da önemli bir yere sahip. Dağlardan büyük emekle toplanan meyveler; ekşi, tarhana ve reçel yapımının yanı sıra kurutularak da değerlendiriliyor.
Geleneksel yöntemlerle işlenen taş erik, Toroslar’ın doğal ürünlerinin yöre mutfağındaki yerini korumasına katkı sağlarken, nesilden nesile aktarılan mutfak kültürünün de yaşatılmasını sağlıyor.
