Dünyada çalışma sürelerinin kısaltılmasına yönelik tartışmalar hız kazanırken, Türkiye’de haftalık 45 saatlik çalışma süresinin düşürülmesi çağrısı gündeme geldi. Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, çalışanların ücretlerinde kesinti yapılmadan haftalık mesainin 40 saate indirilmesi ve iki gün kesintisiz hafta tatilinin güvence altına alınması gerektiğini savundu.
Sanayi Devrimi döneminde günlük 16 saati aşan çalışma süreleriyle gündeme gelen iş hayatı, günümüzde çalışan sağlığı, yaşam kalitesi ve verimlilik ekseninde yeniden şekilleniyor. Bazı ülkelerde çalışma saatlerinin azaltılmasına yönelik düzenlemeler ve pilot uygulamalar, daha kısa mesai modelini uluslararası gündemin önemli başlıklarından biri hâline getiriyor.
Türkiye’de Haftalık Mesai 45 Saat
Türkiye’de 4857 sayılı İş Kanunu’nun 63. maddesine göre genel haftalık çalışma süresi en çok 45 saat olarak uygulanıyor. İş yerindeki çalışma düzenine bağlı olarak bu süre, haftanın çalışılan günlerine farklı şekillerde dağıtılabiliyor.
İsa Karakaş, Türkiye’deki çalışma süresinin uluslararası örnekler dikkate alınarak yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Karakaş’ın gündeme taşıdığı öneride, haftalık mesainin ücret kesintisi olmaksızın 40 saate düşürülmesi ve çalışanlara iki gün kesintisiz dinlenme hakkı sağlanması öne çıkıyor.
Dünyada Çalışma Süreleri Azalıyor
Çalışma saatlerinin sınırlandırılması, uluslararası iş hukukunun uzun süredir gündeminde bulunuyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), 1919 yılında sanayi sektöründe çalışma süresini günde 8, haftada 48 saatle sınırlandıran ilk uluslararası sözleşmelerden birini kabul etti. 1935 yılında ise haftalık 40 saatlik çalışma hedefini destekleyen yeni bir sözleşme benimsendi.
Fransa’da 2000’li yılların başında yürürlüğe giren düzenlemelerle haftalık yasal çalışma süresi 35 saate indirildi. İzlanda’da 2015-2019 yılları arasında gerçekleştirilen denemelerde de daha kısa çalışma sürelerinin çalışanların refahı ve iş verimliliği üzerindeki etkileri incelendi.
Şili’de haftalık yasal çalışma süresinin 45 saatten 40 saate kademeli olarak düşürülmesi kararlaştırıldı. Kolombiya’da ise 2021’de kabul edilen düzenleme doğrultusunda haftalık çalışma süresinin aşamalı biçimde azaltılması süreci başlatıldı.
Brezilya Örneği Gündemde
Brezilya’da haftalık çalışma süresinin 44 saatten 40 saate indirilmesi ve çalışanlara ücret kaybı olmadan iki gün dinlenme hakkı verilmesi yönündeki öneriler de tartışmalar arasında yer alıyor.
Bu tür düzenlemeler, çalışma süresinin yalnızca üretimde geçirilen zaman üzerinden değil; çalışan sağlığı, aile yaşamı ve ekonomik verimlilik açısından da ele alınması gerektiği görüşünü güçlendiriyor.
Uzun Mesainin Sağlık ve Verimlilik Etkisi
Haftalık çalışma süresinin azaltılmasını savunan görüşlerde, uzun mesailerin kronik yorgunluk, stres ve tükenmişlik riskini artırabileceği belirtiliyor. Yorgunluğun iş kazaları ve iş hataları açısından da önemli bir risk oluşturduğu vurgulanıyor.
Daha kısa çalışma sürelerinin çalışanların dinlenmesine, işlerine daha fazla odaklanmasına ve yaşam kalitesinin yükselmesine katkı sağlayabileceği ifade ediliyor. Bununla birlikte, çalışma süresinin azaltılmasının üretim ve işletme maliyetleri üzerindeki etkileri sektörlere, iş organizasyonuna ve uygulama biçimine göre değişebiliyor.
Aile Yaşamı ve İstihdam Vurgusu
Haftada altı gün çalışan veya uzun günlük mesailer yapan kişilerin ailelerine, çocuklarına ve kişisel gelişimlerine yeterli zaman ayırmakta zorlanabildiği belirtiliyor. İki gün kesintisiz hafta tatilinin yaygınlaştırılması, çalışanların sosyal yaşamını destekleyecek adımlar arasında gösteriliyor.
Teknoloji ve yapay zekâdaki gelişmelerin bazı iş süreçlerini hızlandırması da çalışma sürelerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği yönündeki tartışmalara dayanak oluşturuyor. Daha kısa çalışma haftasının yeni istihdam alanlarına katkı sağlayabileceği savunulsa da bunun gerçekleşmesi, sektörlerin ihtiyaçlarına ve uygulamanın nasıl tasarlanacağına bağlı bulunuyor.
40 Saatlik Çalışma Çağrısı
İsa Karakaş’ın gündeme taşıdığı önerinin merkezinde, Türkiye’de haftalık çalışma süresinin ücret kesintisi yapılmadan 40 saate indirilmesi ve iki günlük kesintisiz hafta tatilinin yasal güvenceye kavuşturulması bulunuyor.
Karakaş, geçiş sürecinin devlet, işveren ve çalışan temsilcilerinin katılımıyla planlanması gerektiğini savunuyor. Çalışma süresinin azaltılmasına yönelik düzenlemenin hem çalışanların yaşam kalitesini hem de üretim verimliliğini gözeten bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini vurguluyor.
