Balık, protein, omega-3 yağ asitleri, D vitamini ve B12 vitamini bakımından önemli bir besin kaynağı. Ancak su kaynaklarında bulunan cıva, besin zinciri yoluyla balıkların vücudunda birikebiliyor. Özellikle büyük, uzun ömürlü ve avcı balıklarda metilciva miktarı daha yüksek seviyelere ulaşabiliyor.
Metilciva, insanlarda özellikle beyin ve sinir sistemi üzerinde olumsuz etkilere neden olabiliyor. Anne karnındaki bebekler ve küçük çocuklar ise bu etkiler bakımından daha hassas gruplar arasında bulunuyor.
Bununla birlikte uzmanlar, cıva riski nedeniyle balığın tamamen beslenme listesinden çıkarılmasını önermiyor. Bunun yerine düşük cıva içeren türlerin tercih edilmesi ve balık tüketiminde çeşitliliğin sağlanması tavsiye ediliyor.
FDA Verilerine Göre Cıva Oranı Düşük Balıklar
FDA'nın 1990-2012 döneminde ticari balık ve deniz ürünlerinden aldığı numunelere ilişkin ölçümlerinde bazı türlerin ortalama cıva değerleri düşük seviyelerde çıktı. Verilerde ölçümler milyonda bir (ppm) birimiyle ifade ediliyor.
|
Balık türü |
Ortalama cıva (ppm) |
|---|---|
|
Sardalya |
0,013 |
|
Tilapia |
0,013 |
|
Konserve somon |
0,014 |
|
Hamsi |
0,016 |
|
Taze/dondurulmuş somon |
0,022 |
|
Yayın balığı |
0,024 |
|
Alaska mezgiti (Pollock) |
0,031 |
|
Atlantik uskumrusu |
0,050 |
|
Mezgit (Whiting) |
0,051 |
|
Tatlı su alabalığı |
0,071 |
Bu değerler FDA'nın geçmiş dönem numunelerinden elde edilen ortalamaları yansıtıyor. Balığın avlandığı bölge, türü ve çevresel koşullar cıva miktarını değiştirebildiğinden, her balık için aynı değerin geçerli olduğu düşünülmemeli.
FDA ve EPA'nın güncel tüketim rehberinde hamsi, sardalya, somon, yayın balığı, Alaska mezgiti, Atlantik uskumrusu ve tatlı su alabalığı düşük cıva içeren “En İyi Seçimler” arasında bulunuyor.
Balıktaki Cıva Pişirmeyle Yok Olmuyor
Balıkta biriken metilciva, kas dokusunda bulunuyor. Bu nedenle balığın yıkanması, derisinin çıkarılması, dondurulması veya pişirilmesi cıva miktarını azaltmıyor.
FDA'nın tüketici bilgilendirmesinde de pişirme ve temizleme işlemlerinin balıktaki cıvayı ortadan kaldırmadığı açıkça belirtiliyor. Cıva maruziyetini azaltmanın temel yolu, düşük cıva içeren balık türlerini tercih etmek ve yüksek cıvalı türlerin tüketimini sınırlandırmak.
Hamileler ve Çocuklar İçin Haftalık Tüketim Önerisi
FDA ve EPA, hamile kalabilecek kadınlar, hamileler, emziren anneler ve 1-11 yaş arasındaki çocuklar için balık türüne ve porsiyon miktarına göre tüketim önerileri yayımlıyor.
Rehbere göre hamile ve emziren kadınların düşük cıva içeren “En İyi Seçimler” grubundan haftada 2-3 porsiyon tüketmesi öneriliyor. Bir porsiyon yaklaşık 113 gram (4 ons) olarak hesaplanıyor. Çocuklarda ise porsiyon miktarı yaşa göre değişiyor.
Uzmanların önerileri doğrultusunda balık tüketiminde tek bir türe bağlı kalınmaması, farklı düşük cıvalı türlerin dönüşümlü olarak tercih edilmesi önem taşıyor.
Balık Tüketiminde Tür Seçimi Önem Taşıyor
Balığın sağladığı protein, omega-3 yağ asitleri, B12 ve D vitamini gibi besin öğeleri sağlıklı beslenme açısından önemini koruyor. FDA, balığın özellikle çocukların beyin gelişimini destekleyen besin öğeleri sağladığına dikkat çekiyor.
Ancak benzer isimlerle satılan balık türleri arasında cıva miktarı bakımından önemli farklılıklar bulunabiliyor. Örneğin Atlantik uskumrusu düşük cıva grubunda yer alırken kral uskumru yüksek cıva içeren ve tüketiminden kaçınılması önerilen türler arasında bulunuyor.
