-Fatma Bedia UYAR
En lezzetli ve ya diğerlerinden farklısının yetiştirildiği/ üretildiği bölgeye has ayırt edici özelliklere sahip ürünlerin meşakkatli bir değerlendirme süreci sonrası Türk Patent Kurumu tarafında tescillenmekte. Antalya’da da bu minvalde 15 ürüne ait coğrafi işaret belgesi bulunmakta. Aralarından Alanya fıstıklı limonatası ile keçi boynuzunun da olduğu 7 ürüne ait değerlendirme süreci devam ediyor. Antalya bölgesinde yetiştirilen Korkuteli Karyağdı Armudu coğrafi işaret almış ürünler arasında yer almaktadır. Antalya’nın Manavgat ilçesinde yetiştirilen ve coğrafi işaret alan Altın Susam olarak da bilinen Manavgat Susamı, Antalya bölgesinde yer alan coğrafi işaretli üründür. Antalya bölgesinde yetişen ve kısa zamanda ün kazanan Tavşan Yüreği Zeytini ile Alanya’da yetişen Alanya Avokadosu coğrafi işaret ile tescillenen Antalya’nın işaretli ürünleri arasında yer almaktadırlar.
Antalya genelinde şu ürünlerin coğrafi işareti alındı.
1. Finike Portakalı (2008)
Washington cinsi göbekli bir portakal çeşidi olan Finike Portakalı ince kabuklu ve kolayca tüketilebilen, pürüzsüz, şeker oranı dengeli bol sulu bir portakaldır.
2. Döşemealtı El Halısı
Kökeni çok eski tarihlere dayanan Döşemealtı Halısı dünyaya nam salmış elle dokunan bir üründür. Halen günümüze neredeyse Döşemealtılının her evinde bir hal tezgahı görmek mümkün olmaktadır. Bunun en önemli sebebi 12.yy’dan sonra Antalya ve çevresine yerleşen Teke Yörüklerinin kültürlerini yöreye yaymalarıdır. Kocasulu, Dallı, Halelli, Toplu, Terazili-Toplu-Yastıklı, Dallı-Akrepli, Mihraplı (Camili), Laleli Mihraplı, Koyun Haplı Dallı, Heybe Toplu, Akrepli, Bayraklı, Dokuz Toplu (Yıldızlı), Kuleli Yıldızlı Toplu ve Ambarlı’dır. Elle dokunan ve en eski olan el halısı ise şu anda Antalya Müzesi’nde sergilenmekte olan Halelli’dir.
3. Antalya Piyazı
Yüzyıla yakın bir tarihi geçmişe sahip olan Antalya Piyazı Türkiye geneli üne kavuşmuş coğrafi işaretli bir üründür. Bölgeye gelen yerli ve yabancı turistin tadım yapmadan gitmediği, bölgeye özgü yapılan piyaz tekniği bu sayede ününü başka ülkelere de taşımaktadır. Tarator soslu fasulye yemeği olan piyaz, farklı bölgelerde salata olarak tüketilirken, Antalya bölgesinde ana yemek olarak kabul görmektedir.
4. Alanya Avokadosu
Türkiye’deki avokado üretiminin yüzde 70’i Alanya’da karşılanıyor. Avokado üretimini Alanya ve Gazipaşa ilçelerinde gerçekleştirmekte. Diğer avokadolara göre daha fazla yağ içeren ve mineral yönünden daha kuvvetli olan Alanya avokadosu da Antalya ilinin coğrafi işaret almış bir ürünüdür.
5. Korkuteli Karyağdı Armut
İlçesinde 844 ila 1010 metre rakımda merkez, kuzey ve doğu mahallelerini içeren alanda yetiştirilmektedir. Korkuteli Karyağdı Armudunu diğer armut çeşitlerinden ayıran en önemli özelliği; çekirdek etrafındaki kumsu yapının olmaması ve herhangi bir tozlayıcı çeşide ihtiyaç duymadan üstün verim elde edilebilmesidir.
6. Manavgat Susamı
Osmanlı döneminde saray mutfağında tercih edildiği ve 500 yıllık geçmişe sahip olduğu bilinen susam, ‘Manavgat Altın Susamı’ olarak tescillenmiştir. Mayıs ve Haziran ayında ekilen susam, Eylül ve Ekim aylarında toplanmakta ve belirli haftalar ile kurutulmaya bırakılmaktadır. Osmanlı döneminde tapu tahrir defterlerinde de adı geçen Manavgat Susamı, yurt içinin yanı sıra Japonya’dan da oldukça fazla talep gören bir üründür.
7. Tavşan Yüreği Zeytini
Tavşan Yüreği Zeytini yerel bir çeşit olup, genellikle yeşil sofralık zeytin olarak tüketilmektedir. Meyvelerinin yağ seviyesi düşük olması sebebiyle genellikle salamuralık olarak tercih edilmekte.
8 Antalya Kabak Tatlısı
Balkabağı dilimlerinin dış sert kabukları ayıklanır. Her dilim 3 eşit parçaya bölünüp dinlendirildikten sonra şekerde 24 saat bekletilip orta ateşte kabaklara kolayca bıçak saplanıncaya kadar pişirilir. Üzerine tahin gezdirilir. Cevizleri serpiştirilir ve sofraya alınır. İsteğe göre kaymaklı olarak da sunum yapılıyor.
9 Antalya Paça Çorbası
Antalya paça çorbası, yörenin kültürel miraslarından biri. Büyükbaş hayvanın kelle eti ve kemik suyu ile hazırlanan, kentte koşma atı olarak adlandırılan susamsız ve pekmezsiz simit ile servis ediliyor.
10 Alanya Muzu
Türkiye'de muzun anavatanı olarak bilinen Alanya'da kereste tüccarlığı yapan Şerifali Mehmet Ağa, gemiyle Mısır'a yaptığı yolculuk sonrası İskenderiye'den getirdiği muz fidanını 1870 yılında süs bitkisi olarak evinin arka bahçesine dikmesi ile başlayan Muz serüveni günümüzde aroması ile besin değeri ile vazgeçilmez yiyecekler arasına girdi.
11 Antalya Bergamot Kabuğu Reçeli
Antalya Mutfağı’nın en büyük zenginliklerinden biri olan Bergamot Kabuğu Reçeli, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 2021 yılında tescil edilen Mahreç işaretleri ile Coğrafi İşaretli Ürünler arasında bulunuyor. Bereketli topraklarında yetişen meyveler sayesinde, tam bir reçel cenneti olan Antalya’da, reçeller ayrı bir önem taşıyor.
12 Alanya Yenidünyası
Türkiye'de Akdeniz kıyı kuşağında yetiştirilen üç isme sahip meyvesi Malta eriği (Yenidünya, Muşmula) üretiminin yarıdan fazlasını Alanya tek başına karşılamakta. Yeni dünya hasadı 45 gün için yapılarak pazara sunulan oldukça narin bir meyve çeşididir.
13 Antalya Turunç Kabuğu Reçeli
Kentin gastronomi kültürünün tanınmış ürünlerinden olan turunç reçeli tıpkı bergamutta olduğu gibi meyvenin kabuğundan elde edilmekte. Hem il genelinde yoğun tüketilen bu reçeller hem de hediyelik olarak tercih ediliyor.
14 Alanya Gülüklü (Hülüklü) Çorba
Gülüklü ve ya Hülüklü ismiyle bilindiği için her iki isimle tescili yapıldı. Çorba hem işkembeli hem de tavuk etli olarak misket büyüklüğünde köfte ile pirinç karıştırarak yapılıyor. Pirinç ile doyuruculuğu arttırılan ve baharat eklenerek de lezzeti en üst seviyeye çıkarılan çorba ana yemek olarakta tercih edilmekte. Gülüklü çorba, düğün, mevlid yemeklerinin vazgeçilmezidir. Belediye, yapım reçetesine uygun olarak pişirilen işletmelere belge vermekte.
15 Antalya Serpme Böreği
Antalya gastronomi kültürünün önemli bir parçası olan Serpme Böreğini eski adı "fıtır börek" olarak anılmakta. Düğünlerde, mevlitlerde ve cenazelerde sunulan özel bir börek. ‘Fıtır börek’, Ramazan'da fitre çıkarıp dağıtmak gibi, yöresel kültürde sadaka niyetiyle, ikram olarak sunulan yiyeceklerden bir tanesidir.
