Ege Denizi'ndeki Helen Yayı'nın tamamen kırılması ihtimaline yönelik hazırlanan deprem senaryosu dikkat çekti. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, fay sisteminin 8'in üzerinde büyüklüğe sahip deprem üretme potansiyeli bulunduğunu belirterek böyle bir sarsıntının Antalya dahil Türkiye'nin neredeyse tamamında hissedilebileceğini açıkladı.
Ege Denizi'nde bulunan Helen Yayı'na ilişkin bilimsel modelleme, Türkiye'nin deprem tehlikesini yeniden gündeme taşıdı. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Mühendislik Fakültesi Geomatik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, geliştirdikleri otomatik hasar belirleme yazılımıyla Helen Yayı'nın bütünüyle kırılması durumunda ortaya çıkabilecek sarsıntının ülke genelindeki etkilerini araştırdı.
Çalışmada, olası bir büyük depremin yalnızca Ege kıyılarında değil, Marmara, İç Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde de hissedilebileceği değerlendirildi.
Helen Yayı 8'in üzerinde deprem üretebilir
Helen Yayı'nın deniz tabanında bulunan büyük bir dalma-batma zonu olduğunu belirten Prof. Dr. Kutoğlu, bu tür fay sistemlerinin Japonya açıklarındaki örneklerde olduğu gibi çok büyük depremler oluşturabildiğine dikkat çekti.
Fayın tamamen kırılması ihtimalini değerlendiren Kutoğlu, şu ifadeleri kullandı:
Bu fay, bütünüyle kırıldığı takdirde sekizden daha büyük bir deprem üretme potansiyeli var. Haritada gördüğünüz üzere bu olay meydana geldiği takdirde ülkemizin hemen hemen tamamında bu depremin az veya çok hissedilmesi söz konusu olacak.
Araştırmada ortaya konulan büyüklük, gerçekleşmiş bir depremi veya yakın zamanda kesin olarak meydana gelecek bir sarsıntıyı değil, belirli koşullara dayanan bilimsel bir senaryoyu ifade ediyor.
Antalya ve Alanya depremden etkilenir mi?
Helen Yayı, Yunanistan'ın güneyinden Doğu Akdeniz'e uzanan tektonik sistemin bir parçasını oluşturuyor. Antalya ve Alanya'nın da bulunduğu Akdeniz kıyıları, bölgedeki büyük depremler açısından değerlendirilmesi gereken yerleşim alanları arasında bulunuyor.
Kutoğlu'nun Türkiye'nin neredeyse tamamında sarsıntı hissedilebileceğine ilişkin açıklaması, Antalya ve Alanya'da da böyle bir depremin hissedilebileceğine işaret ediyor.
Ancak araştırmaya ilişkin aktarılan bilgilerde Antalya merkez ve Alanya için ayrı ayrı hesaplanmış yer ivmesi, bina hasarı veya tsunami yüksekliği değerleri bulunmuyor.
Bu nedenle olası bir depremin ilçede ne ölçüde hasara neden olacağına ilişkin kesin bir değerlendirme yapılamıyor.
Depremde zayıf zeminler öne çıkıyor
Prof. Dr. Kutoğlu'nun geliştirdikleri yazılımla hazırladığı haritada, sarsıntı etkisinin yüksek olabileceği bölgeler kırmızı renkle gösterildi.
Bu alanların özellikle Ege Bölgesi'nde yoğunlaştığı, Marmara ve İç Anadolu'ya kadar uzandığı belirtildi.
Konya Havzası'nın da dikkat çeken bölgeler arasında bulunduğunu ifade eden Kutoğlu, ovalar ve çöküntü alanlarında görülen zayıf zeminlerin deprem dalgalarını büyütebildiğini vurguladı.
Zemin yapısının sarsıntının etkisini değiştirebildiğine dikkat çeken araştırma, yapı güvenliğinin yalnızca depremin büyüklüğüyle değerlendirilemeyeceğini ortaya koyuyor.
Deprem kuvveti ne kadar olabilir?
Bilimsel modellemede, olası deprem sırasında hesaplanan en yüksek yer ivmesinin yer çekimi ivmesinin yaklaşık beşte biri düzeyine ulaşabileceği ifade edildi.
Bu değerin yaklaşık 0,2 g seviyesine karşılık geldiğini belirten Kutoğlu, özellikle çok zayıf ve kötü durumdaki binalarda hasar oluşabileceğini söyledi.
Araştırmacı, ağır hasar bakımından daha yüksek ivme seviyelerine dikkat çekti. Bununla birlikte deprem mühendisliğinde bina hasarı; yer ivmesinin yanı sıra yapı kalitesi, deprem süresi, zemin koşulları ve binanın özelliklerine göre değişiyor.
Ege kıyılarında tsunami ihtimali
Helen Yayı'nın büyük bir deprem üretmesi durumunda deniz tabanındaki hareketlerin tsunami oluşturma ihtimali de araştırmanın başlıkları arasında yer aldı.
Prof. Dr. Kutoğlu, aktardığı tsunami hesaplamalarında Ege kıyılarında 1 ila 2 metre arasında dalga yüksekliği görülebileceğini belirtti.
Kıyı eğiminin çok düşük olduğu bazı bölgelerde deniz suyunun 25 ila 30 metre kadar iç kesimlere ilerleyebileceğini ifade etti.
Ancak bu rakamlar, bütün kıyı yerleşimleri için geçerli sabit değerler olarak değerlendirilmiyor. Tsunaminin etkisi, depremin oluştuğu bölgeye, deniz tabanındaki yer değiştirmeye ve kıyının coğrafi özelliklerine göre farklılık gösterebiliyor.
Alanya kıyıları için tsunami tehlikesi var mı?
Antalya ve Alanya'nın Akdeniz kıyısında bulunması, Helen Yayı kaynaklı tsunami senaryolarının bölgesel afet planlaması açısından önem taşımasına neden oluyor.
Bununla birlikte Kutoğlu'nun açıklamasında yer alan 1 ila 2 metrelik tsunami hesabı Ege kıyıları için aktarılıyor. Aynı yüksekliğin Alanya, Gazipaşa, Manavgat veya Antalya merkez sahillerinde de oluşacağı sonucuna varılamıyor.
Akdeniz kıyılarında tsunami tehlikesinin değerlendirilmesi için bölgeye özel deniz tabanı, kıyı topoğrafyası ve dalga yayılımı analizlerinin yapılması gerekiyor.
Kentsel dönüşümde zemin uyarısı
Araştırmanın en önemli sonuçlarından biri, depreme dayanıklı yapılaşmada zemin özelliklerinin belirleyici rolü oldu.
Prof. Dr. Kutoğlu, Türkiye'deki kara faylarının da ciddi yıkıma yol açabilecek depremler üretebildiğini hatırlatarak kentsel dönüşüm çalışmalarında riskli zeminlere öncelik verilmesi gerektiğini ifade etti.
Kutoğlu, şu değerlendirmeyi yaptı:
Kentsel dönüşüm yapacağımız zaman öncelikli kentsel dönüşüme başlayacağımız alanlar haritada kırmızı ile gördüğümüz alanlar olmalı. Çünkü meydana gelecek bir deprem en çok bu bölgelerde hasara neden olacaktır.
Helen Yayı'na ilişkin modelleme, büyük depremlerin etkilerinin merkez üssünden çok uzak alanlara ulaşabileceğini gösterirken güvenli yapılaşma ve yerel zemin analizlerinin önemini bir kez daha gündeme getirdi.




