Son yıllarda sosyal medyada sıkça duyduğumuz bir cümle var: "Kortizolüm yüksek olduğu için kilo veremiyorum." Peki bu ne kadar doğru?
Kortizol, halk arasında "stres hormonu" olarak bilinse de aslında yaşamımız için vazgeçilmez bir hormondur. Vücudumuzun strese yanıt vermesini sağlar, kan şekerini dengeler, tansiyonun düzenlenmesine katkıda bulunur ve enerji kullanımını yönetir. Yani kortizol tek başına kötü bir hormon değildir. Sorun, uzun süre yüksek seviyelerde seyretmesidir.
Yoğun iş temposu, ekonomik kaygılar, aile sorumlulukları, düzensiz uyku ve sürekli stres altında yaşamak, kortizol seviyelerinin kronik olarak yükselmesine neden olabilir. Bu durum ise kilo yönetimini zorlaştırabilir.
Peki kortizol kilo aldırır mı?
Aslında kortizol doğrudan yağ oluşturmaz. Ancak dolaylı olarak kilo artışına zemin hazırlayan birçok etki gösterir. Öncelikle iştahı artırabilir ve özellikle tatlı, hamur işi veya yüksek kalorili yiyeceklere olan isteği güçlendirebilir. Aynı zamanda stres altında birçok kişi duygusal yeme davranışı geliştirir. Aç olmadığı halde yemek yemek, farkında olmadan günlük enerji alımını artırabilir.
Bunun yanında kronik stres uyku kalitesini de bozar. Yetersiz uyku ise açlık ve tokluk hormonlarının dengesini etkileyerek gün içinde daha fazla yemek yeme eğilimine neden olabilir. Sonuç olarak kişi, "Ne kadar dikkat etsem de kilo veremiyorum." düşüncesine kapılabilir.
Bir diğer önemli nokta ise hareketin azalmasıdır. Sürekli stres altında olan bireyler çoğu zaman egzersiz yapmak istemez, daha yorgun hisseder ve günlük fiziksel aktiviteleri azalır. Bu da enerji harcamasının düşmesine katkı sağlar.
Bu nedenle her kilo verme sürecinde yalnızca kalori hesabına odaklanmak yeterli değildir. Beslenmenin yanında yaşam tarzı alışkanlıkları da büyük önem taşır.
Kortizolü dengelemek için neler yapılabilir?
• Her gece düzenli ve yeterli uyumaya özen gösterin.
• Gün içinde kısa yürüyüşler veya hafif egzersizler yapın.
• Öğün atlamamaya çalışın ve uzun süre aç kalmayın.
• Sebze, meyve, tam tahıllar ve kaliteli protein kaynaklarını beslenmenize düzenli olarak ekleyin.
• Gün içinde nefes egzersizleri, meditasyon veya size iyi gelen hobilere zaman ayırın.
• Kafein tüketimini özellikle akşam saatlerinde sınırlandırın.
Unutulmamalıdır ki kilo yönetimi yalnızca "daha az yemek" meselesi değildir. Uyku düzeni, stres seviyesi, fiziksel aktivite ve sürdürülebilir beslenme alışkanlıkları birlikte değerlendirilmelidir.
Eğer uzun süredir sağlıklı beslenmenize rağmen kilo veremiyor, sürekli yorgun hissediyor veya yoğun stres altında yaşıyorsanız, bunun nedenini tek başınıza yorumlamak yerine bir diyetisyen ve gerektiğinde bir hekim desteği almak en doğru yaklaşım olacaktır.
Sağlıklı bir yaşam için sadece tabağınızı değil, yaşam tarzınızı da dengelemeyi unutmayın.