Dillere destan, sultanlara mekan, devletlere başkent, bir medeniyet ve kültür ve uluslar arası arenada köklü ve büyük bir saygınlığı hep olagelmiş güzeller güzeli Alanya’mızın kalesi insanımızın dilinde hep efsaneleriyle anılagelmiştir. Zira kesintisiz binlerce yıllık tarihiyle, onca yaşanmışlık, 15 ayrı medeniyetin izi, 6 medeniyetin mimari eseriyle günümüze ulaşmış, günümüz insanına bunca yıllık tarihinin en donanımlı, en birikimli ve tecrübeli haliyle yuva ve yurt olmuş Alanya’nın kalesi de elbette efsanesiz, söylencesiz olmaz. 9 farklı efsanesiyle bizlere bambaşka dünyaların kapılarını aralar, bambaşka kültürlerin o namütenahi kültür koridorlarında dolaştırır ve bizi alır antik çağlardan, orta çağlara, oradan da günümüz dünyası arasında mekik dokutur. “Yüce Yaratıcı her yere ayrı ayrı verdiği güzellikleri toplar ve hepsini burada sergiler “ der gezgin İbn-i Battuta. O öyle diye dursun kendine aşık olan sakinlerine de sunmadığı güzellik bırakmaz güzeller güzeli Alanya. Öyle ki, gönlü sonsuz merhamet deryası gibi dopdolu bu mukaddes şehir kendine aşık olanı da bağrına basar kendine ihanet edeni de bağrına basar. Alanya Kalesi’nin efsaneleri bir bakarsın korsanlar, bir bakarsın Roma, bir bakarsın Kleopatra, bir bakarsın Sultan Aleaddin, bir bakarsın pagan ,bir bakarsın Hristiyanlık ya da İslamiyet’in burçlarında dolaştırır durur sizi. Adeta bir kültür şoku yaşatır kendisine insanını aşık edercesine. Bakalım uzak geçmişten yakın geçmişe kadar anlatılan gelen efsaneler neler der bize .

7-SİTTİ ZEYNEP EFSANESİ
Alanya’nın en çok bilinen türbelerinden birisi olan türbenin yatırı, Alanya halkını tarih boyu etkileyen beş önemli kadından birisi olan Sitti Zeynep hakkındaki bu efsane herkesin ağzındadır. Lakin kimseler de net doğrusunu bilemez. Alanya kale yamacının tek kadın evliyası Sitti Zeynep efsaneye göre Arap akınları zamanında Alanya’ya gelen Hz Hüseyin torunu Zeynep burada bir süre sonra vefat eder. Bu mübarek kadına bir türbe yaparlar. Yaparlar da adına da Sitti Zeynep derler. Anlatılanlar çok kutsal ama doğruluğu herkese meçhul. Kimisine göre peygamber torunudur, kimisine göre ermiş bir kadındır ,kimisine göre de ermiş bir evliyanın kızıdır.

Evvel zamanda Sitti Zeynep türbesinin olduğu yerde bir kadın yaşarmış. Kadının adı Zeynep’miş. Evinin önü ise kervan yoluymuş. Alanya Kalesi’ne tuz götüren kervan evin önünden geçerken kadın kervanbaşına sormuş, “Yükünüz nedir?” diye. Kervanbaşı o zamanlar çok değerli olan ve eşkiyalarca uğruna baskınlar yapılan yükünün tuz değil de şeker olduğunu söyleyivermiş yükün başına bir şey gelmesinden korkarak. Zira tuz, baharat kadar kıymetliymiş. Cevabın yanlış olduğunu gönül gözüyle gören Zeynep, “Tuzunuz kaleye varınca şeker olur inşallah” deyivermiş.

Kale kapısından girip de yükünü indiren kervanbaşı yükün tuz değil de şeker olduğunu görünce çok kızmış bu Zeynep denilen kadına. “Kesin benim kervanıma büyü yaptı, efsun yaptı yoksa nasıl tuz şekere dönsün ki” diyerek yola çıkmış. Amacı Zeynep’in evine varıp bunun faturasını O’na kesmekmiş. Evin önüne varınca Zeynep’i kapı önü süpürür bulmuş. Kervanbaşının heybetli kükreyişinden o kadar korkmuş ki ne yapacağının bilemeyip olduğu yerde sıdıp (korkup) kalmış. Zeynep hatunu bu halde görenler “SITTI BİZİM ZEYNEP” demişler. Gel zaman git zaman Sıttı Zeynep, Sitti Zeynep olmuş.

Halkın arasında o kadar meşhur bir türbedir ki burası şifa bulmaya geleni mi ararsın, doğum için geleni mi ararsın, çocuk için geleni mi ararsın, her türlü dert için gelinir ve bir de horoz keser ya da kansız kurban adarlar. Öyle ki; Alanya’nın manevi korumasını yapan üç evliyadan birisi de Sitti Zeynep olarak inanılır halk arasında. (Kaynak: Bedia Koçakoğlu)

*8-ESAT DEDE YATIRI EFSANESİ
Alanya Kalesi surlarının eteklerinde, Tophane Mahallesi sınırlarında yer alan Esad Dede Yatırı, hem mimari konumu hem de etrafında şekillenen halk inançları ve efsaneleriyle Alanya’nın en dikkat çekici tarihi ve kültürel figürlerinden biridir.
Esad Dede Yatırı, Alanya Kalesi surlarının batıya doğru 90 derecelik bir açı oluşturduğu noktada, hemen surların dibinde bulunmaktadır. Halk arasında ve kültürel envanter kayıtlarında geçen rivayetlere göre, mezarın hemen yakınındaki sur uzantısında yer alan Esad Burcu'nun da bu zat tarafından inşa ettirildiği veya onun adıyla anıldığı anlatılır.
Efsaneye göre Esad Dede gücü kuvveti yerinde kalenin fethinde bulunmuş yiğitler yiğidi birisiymiş. Sultan Alaeddin’in kaleyi fethi sonrası kaleyi bütün Türk beldelerindeki 1000 evliya korurmuş. Kendisi ile birlikte 1001 evliya bu mübarek beldeyi korurmuş. Gel zaman git zaman Esad Dede yaşlanmış. Tam da bu sırada Alanya Kalesi’ne düşman saldırmış. O da eski zamanlarda olduğu gibi eline kılıcını almış ve günlerce çarpışmış. Bir düşman kılıcı başını vücudundan ayırıvermiş. Şehit kısmına göre düşmandan temizlenene kadar savaşmak gerekmiş. O halde kale kapısının önündeki kellesini koltuğuna alıp 3 gün savaşmış. Düşmanın yenilip, kaçıp gittiğini de görünce huzur içinde oracıkta yere yığılıvermiş. O zaman bu zamandır kaleyi korumayı kendisine vazife bilen Esad Dede sırf bunun için kale kapısının önünde şehit düşmüştür denilir olmuş. Ve kim kaleye saldırırsa, Alanya’yı almaya kalkışırsa önce Esad Dede’nin ruhuyla karşılaşır, Onu geçebilirse ancak o zaman Alanya’yı teslim alabilirmiş. ( Kaynak :Bedia Koçakoğlu)

*9-ALTIN BEŞİK EFSANESİ
Selçuklu Sultanı 2. Gıyaseddin Keyhüsrev’in Alanya’da (veya Alanya çevresindeki sarp Toros kalelerinde) sakladığına inanılan hazine efsanesi, bölgenin en köklü ve en çok merak edilen yerel söylencelerinden biridir.
Gıyaseddin Keyhüsrev dönemi, devletin sınırlarının geniş olduğu ancak iç kargaşaların ve Moğol baskısının başladığı sancılı bir süreçtir. Söylentiye göre, Moğol ordularının Anadolu içine doğru ilerlediğini ve başkenti tehdit ettiğini gören saray erkânı ve sultan, devletin ve sarayın en değerli hazinelerini güvence altına almak için bir plan yapar.
Konya’da ve diğer önemli merkezlerde bulunan devasa altın külçeleri eriterek onlarca varile doldurulur, elmaslar, mücevherli taht parçaları, kıymetli fermanlar ve sikkelerle birlikte katırlara yüklenir. Sultanın güvendiği akıncılar ve hazine muhafızları eşliğinde, Akdeniz’in en korunaklı liman kenti ve kışlık başkenti olan Alaiye'ye (Alanya) doğru gizli bir sevkiyat başlatılır.
Halk anlatımlarına göre hazine Alanya’ya ulaştıktan sonra kale açık hedef olduğu için kale dışında bir yere saklanır ve karadan ve denizden ulaşılamayacak kadar gizli bir noktaya nakledilir. Bu nokta ise Hasbahçe Mahallesi’nde bulunan Sultan Bahçesi sınırları içindeki ulaşılması çok ama çok zor bir küçük mağaradır. İçine ancak iple sarkıtılarak girilebilir. Yürüyerek girmek mümkün değildir. Etrafında ise saltanat bahçesinin ihata duvarları ve askerlerin nöbet tuttuğu kuleler vardır. Bu yerin adına halk zamanla ALTIN BEŞİK demişlerdir. Tehlike geçtikten sonra hazine buradan başkente nakledilse de halk anlatısında hala bu mağarada altınların saklandığı söylencesi vardır. Öyle ki çok yakın zamanda Hasbahçeli bir kişinin buraya zar zor girebildiği ve beş adet altın bulduğu hemen herkes tarafından anlatılmaktadır.

*10-KAYGUSUZ ABDAL EFSANESİ
Alanyalı Kaygusuz Abdal (asıl adıyla Alâeddin Gaybî) efsanesi, Türk tasavvuf edebiyatının ve Alevi-Bektaşi geleneğinin en bilinen dönüşüm hikâyelerinden biridir. Bir bey oğlunun gururunu, dünya nimetlerini ve makamını terk edip dervişlik yoluna girişini anlatır.
Alanya (Alaiye) Beyi Hüsameddin Mahmud’un oğlu olan Gaybî, iyi eğitim almış, ava ve askerliğe meraklı, alımlı ve gururlu bir gençtir.
Günlerden bir gün arkadaşlarıyla ava çıkan Gaybî, dağlarda gördüğü göz alıcı bir ceylanın (ya da bir geyiğin) peşine düşer. Yayını gerip okunu fırlatır; ok, ceylanın koltuğunun altına saplanır. Ancak hayvan yere düşmez, yaralı hâlde kaçmaya başlar. Gaybî de atını ceylanın ardı sıra sürer. Ceylan kaçar, Gaybî kovalar; tepe tepe, vadi vadi geçip Elmalı’daki Abdal Musa Dergâhı’nın kapısına kadar gelirler. Ceylan dergâhın kapısından içeri girer ve gözden kaybolur.
Hışımla dergâha giren Gaybî Bey, dervişlere vurmuş olduğu avını ister. Dervişler içeriye yaralı bir hayvanın girmediğini söylese de Gaybî ısrar eder. Konuşmaları duyan dergâhın piri Abdal Musa Sultan, genci huzuruna çağırır. Gaybî, gururla vurup takip ettiği ceylanı hakkı olarak talep eder. Abdal Musa ona sakince sorar:
“Oğul, attığın oku görsen tanır mısın?”
Gaybî, kendi oku olduğunu kesin bir dille belirtince, Abdal Musa Sultan cübbesinin kolunu kaldırır. Sol koltuğunun altında, Gaybî’nin biraz önce ceylana attığı ok saplıdır ve yarasından hâlâ kan sızmaktadır.
Bu keramet karşısında sarsılan Gaybî Bey, aslında vurduğu ceylanın Abdal Musa'nın kendisi olduğunu anlar. Gururu ve beylik sevdası o anda yok olur; Abdal Musa'nın ayaklarına kapanarak affını diler ve dergâha mürit olarak kabul edilmesini ister.
Oğlunun bir tekkede derviş olduğunu duyan Alanya Beyi, asker göndererek Gaybî'yi geri getirmek ister. Gaybî dönmeyi reddeder. Bunun üzerine Alanya Beyi, Antalya (Teke) Beyi'nden yardım isteyip dergâhın üzerine ordu gönderse de gönderilen güçler hikmete mağlup olur.
Gaybî, dünyevi tüm tasa, makam ve kaygılardan arındığı için şeyhi Abdal Musa ona şu sözlerle Kaygusuz mahlasını verir:
“Gaybî, artık dünyadan ve kaygudan reha buldun (kurtuldun); bundan böyle adın 'Kaygusuz' olsun.”

Tam 40 yıl Abdal Musa Tekkesi'ne hizmet eden Kaygusuz Abdal, daha sonra Mısır'a giderek Kahire'de Bektaşiliği yaymış ve Türk halk edebiyatının en özgün, nükteli nefeslerini kaleme almıştır. Bugün elimizde Hz. Mevlana’nın Mesnevi’sinden daha hacimli olan Kaygusuz Abdal Divanı onun en önemli eseridir.