Spor, bireylerin fiziksel, zihinsel ve sosyal gelişimini desteklemek amacıyla yapılan, kuralları olan, çoğunlukla rekabet içeren bedensel etkinliklerin genel adıdır. Spor; dayanıklılık, kuvvet, hız, esneklik gibi fiziksel özellikleri geliştirmenin yanı sıra disiplin, takım ruhu, strateji kurma gibi zihinsel ve sosyal becerilerin gelişimine de katkı sağlar. Sağlığın korunmasında, ölümcül birçok hastalığın önlenmesinde, beklenen yaşam süresinin uzatılmasında ve yaşam kalitesinin arttırılmasında sporun çok büyük bir rolü vardır.
Sağlıklı çocuklar, gençler ve yetişkinler için düzenli bir spor aktivitesi çok değerlidir. Bununla birlikte sporun doğal ölçülerde, insan bedenine ve yapısına uygun, makul ve sürdürülebilir biçimde yapılması gerekir. Sporun tamamlayıcısı olarak doğal, sağlıklı ve dengeli bir beslenme ihtiyacı da sporcuların gündemindedir. Hücrelerin gelişimi, onarımı, güçlenmesi ve bedenin egzersiz kapasitesinin artması beslenme ile sıkı bir ilişki halindedir.
Sporcu beslenmesinde proteinler, hücre ve dokuların yenilenmesi ve onarımı açısından hayati bir rol oynar. Bu nedenle, proteinler sporcular için temel besin öğeleri arasında yer alır. Düzenli fiziksel aktivite yapan bireylerin günlük enerji ihtiyaçlarında proteinlerin önemli bir yeri olmalıdır. Sporcuların kas yapısını koruyup geliştirebilmeleri ve egzersiz sonrası toparlanma süreçlerini destekleyebilmeleri için öğünlerinde protein açısından zengin gıdalara mutlaka yer verilmelidir. Bu kapsamda, balık, tavuk eti, yumurta, kırmızı et, kuru baklagiller, süt ve süt ürünleri gibi yüksek kaliteli protein kaynakları sporcu diyetinde düzenli olarak bulunmalıdır.
Protein kalitesi sporcuların bilmesi gereken önemli bir kavramdır. Proteinin ne kadar kullanılabildiğini ifade eden biyolojik değeri, vücudun ihtiyacı olan ve dışarıdan alınması gereken aminoasitleri içinde bulundurması ile ilgili olan profili ve sindirilme, emilme, kana karışma oranları proteinin kalitesini belirler. Bütün bu etkenler dikkate alındığında en kaliteli proteinler; yumurta, süt ve yoğurt, peynir gibi süt ürünleri, kırmızı et, tavuk, balık ve bitkisel proteinler arasında soya proteini şeklinde sayılabilir. Sporcu beslenmesinde bunların dengeli ve yeterli alımına dikkat edilmelidir.
Sporcu metabolizmasının sağlıklı işlemesi için, sporcu olmayan bir bireye göre çok daha fazla miktarda doğal kaynak suyu içilmesi de önemlidir. Sağlık durumuna uygun biçimde günlük maden suyu içimi de faydalı olur. Ayrıca vitamin, mineral ve doğal antioksidan ihtiyacı için; mevsime uygun taze sebze ve meyvelerin çeşitliliğe dikkat edilerek sofradan eksik edilmemesi gerekir. Hazır ve işlenmiş gıdalar yerine doğal salatalar, sebze yemekleri ve meyve porsiyonları beslenmenin tamamlayıcısı olmalıdır.
Ekmek tercihinde ölçülü biçimde tam buğday ekmeği, yağ tercihinde kaliteli yağlar öncelikli olmalıdır. Tüketilen yağların içeriği doğal ve kalitesi yüksek olmalıdır. Kaliteli yağ, sağlığa faydalı etkileri olan, hücrenin yapısını koruyan, vücut için gerekli yağ asitlerini içeren ve dengeli bir şekilde tüketildiğinde kalp-damar sağlığını, beyin fonksiyonlarını ve hormon üretimini destekleyen sağlıklı yağ türleri anlamına gelir. Kaliteli yağlar olarak; özellikle sızma zeytinyağı, ceviz, badem, fındık gibi yağlı tohumlar ve kuruyemişler, özellikle somon, sardalya, uskumru gibi omega-3 yağ asitleri açısından zengin balıklar, avokado, bitkisel omega-3 kaynağı olan ketentohumu, chia tohumu, ayçiçek, kanola, susam yağı gibi bitkisel sıvı yağlar dengeli biçimde tüketilmelidir. Bu konuya devam edelim.
