Neyi beğendiğimiz, hangi kıyafeti güzel bulduğumuz, hangi yemeğin iştahımızı açtığı, kimi çekici bulduğumuz… Bunlar çoğu zaman kendimize en özgü yanlarımız gibi görünür. Karar anı kısadır, çoğu kez düşünmeden gelir. Bir arabaya bakarız ve içimizde bir yakınlık ya da uzaklık duyarız. Bir eğitime yönelirken yalnızca kendi ilgimizi izlediğimizi düşünürüz. Beğenimizi de arzumuzu da bütünüyle kendimize ait yaşarız.
Biraz durup baktığımızda ise arzumuzun hangi nesneye yöneleceğinin, toplumla kurduğumuz ilişki içinde çoktan biçimlenmeye başladığını fark edebiliriz. Bir kıyafetin güzel, bir yemeğin değerli, bir arabanın arzu edilir, bir kişinin çekici bulunması yalnızca o şeyin kendi özellikleriyle açıklanamaz. Nesneye yüklenen anlamlar ve onunla yan yana düşen duygular da beğenimize karışır. Bir eğitimi istememizde bile, çevremizin o eğitime nasıl baktığı ve bize nasıl bir gelecek vaat ettiği etkili olabilir. Buna rağmen bunların hepsini kendi içimizden gelen yaşantılar olarak hissederiz. Bu, insan deneyiminin önemli bir yönüdür: Dışarıdan öğrendiklerimiz zamanla "ben böyleyim" duygusuna dönüşür.
Güzel bulunan bir kıyafet bir dönemde zenginliği ve gösterişi çağrıştırırken başka bir dönemde sadeliği ve rahatlığı temsil edebilir. Bir yemek yalnızca tadıyla değil, bize evi, çocukluğu ya da ait hissettiğimiz bir yeri hatırlattığı için de değerlidir. Bir araba kimi zaman güç ve itibarı, kimi zaman özgürlüğü ya da güven duygusunu anlatır. İnsana yönelik çekim de benzer biçimde işler. Bedenin nasıl olması gerektiğine dair bakışımız, içinde yaşadığımız zamanın ve çevrenin fikirlerinden bağımsız değildir. Aynı kişi bir yerde hayranlık uyandırırken başka bir yerde fark edilmeyebilir.
Bu süreci çoğu zaman fark etmeyiz. Beğenimizi tamamen kişisel bir duygu sanırız. Peki bu anlamlar bize ne zaman, kimlerden, hangi ilişkiler içinde ulaştı? Neyi sevilebilir bulacağımızın sınırları ne zaman çizildi? Kendimize bu soruları sormak, tanıdığımızı sandığımız yanlarımıza yeniden bakmamızı sağlar. Bu bakış kimi zaman rahatsız edici, kimi zaman da tuhaf biçimde rahatlatıcıdır.
Toplumdan hoşlanmasak da ona öfkelensek de gerçeklik değişmez: Birey, ilişkiler içinde var olur. Modern dünyanın "kendi kendini var eden birey" miti, insanı kendini gerçekleştirmeye değil, yalnızlığa ve tükenmişliğe yaklaştırabilir. Toplumdan kopan kişi kendini bulmaz; kendini gerçekleştireceği ilişkisel zemini yitirir.
Sanatçı bu noktada farklı bir yerde durur. Sanatı yüceltmek gibi bir niyetim yok. Ancak sanat eseri, toplumca zaten güzel bulunanı tekrarlamakla yetinmez. Ortak beğeniyi olduğu gibi yansıtmanın ötesine geçebilir. Yeni bir eser, sevilecek yeni bir biçime ya da tanıdık bir biçime yönelen yeni bir duyguya alan açar.
Arzu ile nesne arasındaki bağa dokunan sanatçı, böylece başka bir işlev görür. Eseriyle topluma yeni bir güzel gösterebilir ve sevilebilir bulduğumuz alanı genişletebilir. Van Gogh'un resmettiği postallar, manzaralar ve insanlar yalnızca konu olarak farklı değildir. Onlara yönelen arzumuzla aramızdaki ilişki de dönüşür. Sanki "Bak, burada da bir güzel var" der bize.
Yeni bir sanat eseri, arzumuz için daha önce aklımıza gelmeyen yerleri gösterdiği için yenidir. Ya da bildiğimiz bir yere yeni bir arzuyla tutunmamıza imkân tanır. Güzel de böylece yeni biçimlerde ortaya çıkar.
"Güzelliğin on para etmez
Bu bendeki aşk olmasa."